Sâd kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Sâd kavramı, tasavvufta birden fazla mertebede ele alınır ve her mertebe, sâlikin mânevî gelişimindeki farklı bir aşamayı temsil eder.

1. İlâhî İsimlerin Zuhuru ve Samediyyet Mertebesi: İşarî yoruma göre Sâd, Allah Teâlâ’nın Sâdık, Sabûr, Sâni ve Samed isimlerine ve bunların âlemdeki zuhurlarına delalet eder. Özellikle Samed ismine taalluku açısından, Sâd harfi bütün mertebe ve tavırların kendisinde yer aldığı "taayyün-i sânî" denilen "Samediyyet" mertebesine işaret eder. Bu mertebe, Hakk'ın mutlak varlığının ve kemâlinin tecellî ettiği, her şeyin kendisine döndüğü ve her ihtiyacın giderildiği bir makamdır. Sâlik bu mertebede, varlığın hakikatini ve ilâhî isimlerin tecellîlerini idrak eder.

2. Doğruluk (Sıdk) ve Hakikat Mertebesi: Sâd harfinin temsil ettiği ilâhî doğruluk, âlemde bulunan her türlü doğruluk üzerine yayılır. Kur’ân “Sâdık-ı Hak”tır, Resûlullah “Sâdiku’l-Va’di’l-Emîn”dir, müminler ise “sâdikûn”dur. Yani Kur’ân’ı ve Resûlullah’ı tasdik eden erkek ve kadın müminler, onun doğruluğuna şehadet eden sâdıklardır. Bu mertebe, sâlikin sözünde, fiilinde ve hâlinde doğruluk üzere bulunması, hakikate tam bir teslimiyetle yönelmesiyle tahakkuk eder. Bu, aynı zamanda "istikamet ehli"nin kadîm müşâhede makamındaki sıralarını haber veren bir hâldir.

3. Nefis Tezkiyesi ve Kalbin Tasfiyesi Mertebesi: Nefsin terbiye yönünden Sâd, arınmak, temizlenmek manasında "safâ, safvet ve tasfiye" kelimelerini hatırlatır. Âyette yer alan "Kur’ân ve Zikir" vurgusu, sâlik için nefsin tezkiyesi ve kalbin tasfiyesinin ancak bu iki ilâhî hükme tabi olmak suretiyle gerçekleşeceğini teyit eder. Bu mertebede sâlik, Kur'ân ve zikir vasıtasıyla kalbindeki gaflet ve unutkanlığı giderir, ilâhî hakikatleri idrak etme kabiliyetini kazanır. Bu, "şuurlu varlıkların (insân) kendi hakîkatleri yönünden hakîkat-i ilâhiyye’yi özlerinden hatırlamalarıdır".

4. Mânevî Sayı Değerleri ve Mertebeler: Sâd kelimesinin ebced sayı değerleri de mânevî mertebelere işaret eder:

• Sâd (ص: 90), Elif (ا: 1), Dâl (د: 4) toplamı 95'tir. Bu 95 sayısı, (9) Museviyet mertebesini ve (5) Beş Hazret Mertebesini temsil eder. Toplamı olan 14 ise Nûr-ı Muhammediyye’yi ifade eder.
• Sûrenin cüz değeri 23'tür (2+3=5), bu da Hazerât-ı Hamse’nin ifadesidir.
• Nüzul ve mushaf-ı şerîfteki sırası 38'dir (3+8=11), bu da Tevhîd-i Zât ve Hz. Muhammed (s.a.v.) mertebesidir.
• Âyet sayısı 88'dir (8+8=16, 1+6=7), bu da Nefis mertebelerini ve Allah Teâlâ’nın yedi sıfat-ı subûtiyyesini ifade eder.
• Kelime sayısı 732'dir (7+3+2=12), bu da Hakîkat-i Muhammedî ve İnsân-ı Kâmil mertebesidir.
• Harf sayısı 3018'dir (3+0+1+8=12), bu da yine Hakîkat-i Muhammedî ve İnsân-ı Kâmil mertebesidir.

Bu sayılar, Sâd kavramının sâlikin mânevî yolculuğunda ulaştığı farklı kemâlât mertebelerini ve ilâhî hakikatlerle olan bağlantısını sembolize eder. Sâlik, bu mertebeleri geçtikçe, ilâhî isimlerin tecellîlerini daha derinden idrak eder ve hakikate daha yakın bir konuma gelir.