Sâd Sûresi "Sâd Sûresi" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Sâd Sûresi, Mekke döneminde nâzil olmuş ve özellikle müşriklerin Hz. Peygamber'e yönelik baskılarının arttığı bir dönemde Resûlullah'ı teselli etme amacı taşımıştır. Sûrenin ilk sekiz âyetinin iniş sebebi olarak, Ebu Talib'in hastalığı sırasında Kureyş'ten gelen bir heyetin Hz. Peygamber'den ilahlarını kötülemekten vazgeçmesini istemesi hadisesi zikredilir. Bu olay karşısında Hz. Peygamber'in "Lâ ilâhe illallah" kelimesini teklif etmesi ve müşriklerin buna gösterdiği şaşkınlık, sûrenin tevhîd vurgusunun ne denli merkezi olduğunu gösterir.

Sûrenin başındaki "Sâd" harfi, hurûf-ı mukattaa'dan olup tasavvufî açıdan çeşitli derin anlamlar taşır. Birincisi, Allah'ın cevâmiu'l-kelîm makamına yeminidir ve O'nun isimlerindendir. İkincisi, "Allah doğru söyledi" veya "O'nun va'dettiği şey doğrudur" anlamındadır. Üçüncüsü, "Muhammed doğru söyledi" mânasına gelir ve Hakk'ın sevgilisine (s.a.v.) işaret hazinelerinden biridir. Dördüncüsü, "Kur'ân'a bak veya amelini Kur'ân'a arz et" anlamını taşır. Beşincisi ise, âriflerin kalplerinin safvetini, muhiblerin muhabbet hakikatlerindeki doğruluğunu ve âşıkların göğüslerindeki ateşin alevlenişini haber verir. Bu, sâlikin fenâ vasfıyla bekânın celâlini tarttığı kadîm müşâhede makamına işaret eder. Hasan-ı Basrî'ye göre "Sâd" kelimesi, "Kur'ân'ın sesine ma'kes ol, bir yankı gibi ona karşılık ver, muhtevası ile amel et" veya "Kur'ân'ı insanlarda yankılandır, onlara Kur'ân'ı anlat" demektir.

İşarî yorum açısından "Sâd", Allah Teâlâ’nın Sâdık, Sabûr, Sâni ve Samed isimlerine ve bunların âlemdeki zuhurlarına delalet eder. Sâd harfinin temsil ettiği ilâhî doğruluk, âlemde bulunan her türlü doğruluk üzerine yayılır. Kur’ân "Sâdık-ı Hak"tır, Resulullah "Sâdiku’l-Va’di’l-Emîn"dir, müminler "sâdikûn"dur. Samed ismine taalluku açısından ise "Sâd", bütün mertebe ve tavırların kendisinde yer aldığı "taayyün-i sânî" denilen "Samediyyet" mertebesine işaret eder. Nefsin terbiye yönünden ise "Sâd", arınmak, temizlenmek manasında "safâ, safvet ve tasfiye" kelimelerini hatırlatır. Kur’ân ve Zikir vurgusu, sâlik için nefsin tezkiyesi ve kalbin tasfiyesinin ancak bu iki ilâhî hükme tabi olmak suretiyle gerçekleşeceğini teyit eder. Zira zikir, şuurlu varlıkların kendi hakikatleri yönünden hakikat-i ilâhiyye’yi özlerinden hatırlamalarıdır. Bu, "Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim" (Bakara 2/152) âyetinde dile getirilmiştir. Aksi halde kalpler katılaşır, mizaçlar bozulur ve hakikatten yüz çevrilir. Sûre, inkârcıların gurur ve ayrılık içinde olmalarını eleştirerek, onların Muhammedî hakikat karşısındaki tutumlarının cahiliye taassubundan kaynaklandığını belirtir.