Sâffât 102-107 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

Sâffât Sûresi'nin 100-111. âyetleri, sülûk yolundaki sâlik için önemli işaretler taşır¹. Kıssa, Hazreti İbrâhim'in "Rabbim! Bana sâlihlerden olacak bir çocuk ver" duasıyla başlar ve kendisine hilim sahibi bir oğul müjdelenir⁵. Ardından, İbrâhim (a.s.) rüyasında oğlunu kurban ettiğini görür ve bu durumu oğluna açar. Oğlu da "Ey babacığım, sana emrolunanı yap; inşallah beni sabredenlerden bulacaksın" diyerek tam bir teslimiyet gösterir⁵. Bu durum, sâlikin Hak'tan gelen her türlü imtihana karşı sabır göstermesi gerektiğini vurgular. Sabır, tasavvufta sâlikin Hak'tan gelen her şeye şikâyetsiz tahammülü olarak tanımlanır ve Bakara 155-157'deki "sizi korku, açlık ile imtihân ederiz, sabredenleri müjdele" âyetleri bu durumu destekler.

Sâlikin bu teslimiyeti ve sabrı neticesinde ilâhî bir müdahale gerçekleşir. 107. âyet, "Biz, (İbrahim'e) büyük bir kurbanlık vererek onu (İsmail'i) kurtardık" buyurur². Bu, sâlikin nefsini feda etme mertebesine ulaştığında, Hak tarafından bir fidye ile kurtarılacağını ve daha yüksek bir mertebeye erişeceğini simgeler. Bu geçiş, "Fida (Dat), Fida (dal) geçişi" olarak da yorumlanır ve sâlikin bünyesinde aşması gereken bir seyri ifade eder⁶. Bu ilâhî kurtuluş ve vuslat, sülûkun kemâli olan sahv-i ba'de's-sekr hâline işaret eder. Sahv, sâlikin sekrden sonraki ayıklık hâli olup, Hak'la birlikte ama ayık olma mertebesidir ve Hz. Peygamber'in sahv ehlinin örneği olduğu Muhammediyye Fassı'nda belirtilir. Bu kıssa, aynı zamanda sâlikin Nefs-i Mülhime mertebesinde ilham almaya başlaması ve kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan beslenmesiyle de ilişkilendirilebilir, zira bu mertebe ilâhî ilhamın ilk kez açıldığı yerdir (Nefs-i Mülhime). Nihayetinde, bu teslimiyet ve sabır, sâlikin Hakk'a kavuşması (vuslat) ve seyrin nihayetine ulaşması anlamına gelir (Vuslat).