Sâffât 102-107 ayetindeki Kurban kavramı tasavvufta neye işaret eder?
Sâffât Sûresi 102-107. ayetlerinde geçen kurban kavramı, tasavvufta zâhirî hayvan kesiminin ötesinde, sâlikin kendi nefsini Hakk'a teslim etmesi ve vücud iddiâsından vazgeçmesi anlamına gelen bir mertebeye işaret eder. Bu ayetler, Hz. İbrâhîm'in rüyasında oğlunu kurban ettiğini görmesi ve Hz. İsmâîl'in bu emre rızâ ile teslim olması kıssası üzerinden, sâlikin Hak'ka yaklaşmasının (takarrüb vâsıtası) ve kalbinin takvâ ile teslim edilmesinin sembolü olarak yorumlanır. Özellikle "Ve fedeynahu Bi zibhın Azıym" (Ona, bedel olarak çok büyük kurban verdik) ayeti (Sâffât, 37/107), insân-ı kâmilin kurban edilmesi makamında duran ve onun için feda olan koçun, dünyadan kendini kesme ve Hakk'a yaklaşma anlamında büyük bir kurban olduğunu vurgular¹·².
Detaylı cevap
Sâffât Sûresi 102-107. ayetleri, tasavvufta kurbanın derin anlamlarını açığa vuran temel metinlerden biridir³·⁴. Bu ayetlerde Hz. İbrâhîm'in rüyasında oğlu İsmâîl'i kurban ettiğini görmesi ve İsmâîl'in bu ilâhî emre "Ey babacığım! Emrolunduğun şeyi yap, inşâallah beni sabredenlerden bulacaksın" diyerek rızâ göstermesi⁵·⁶ sâlikin nefsini Hakk'a teslim etmesinin bir temsili olarak ele alınır. Tasavvufta kurban, lugat anlamıyla "yaklaştıran, takarrüb vâsıtası" demektir ve sâlikin Hakk'a yaklaşmasının simgesidir.
Bu kıssa, kurbanın üç katmanlı işleyişinde özellikle vücudî kurban mertebesine işaret eder. Bu mertebede kurban edilen, hayvan değil, sâlikin kendi vücud iddiâsıdır. Hz. İbrâhîm ve İsmâîl kıssası, fenâ fillâh hâlinin somut bir tezahürü olarak yorumlanır. Allah Teâlâ'nın "Ve fedeynahu Bi zibhın Azıym" (Ona, bedel olarak çok büyük kurban verdik) ayeti (Sâffât, 37/107), koçun, evladın kurban edilmesi imtihanından kurtulmaya bedel olarak verilmesini ve bu kurbanın azametle vasfedilmesini ifade eder¹·². Bu azamet, dünyadan kendini kesme ve Hakk'a takarrüb etme anlamında büyük bir fedakârlık olarak anlaşılır¹. Hz. Şeyh (r.a.) bu ayeti açıklarken, tek varlığın belirginleşmiş mazharı olan İbrâhîm'in, yine tek varlığın taayyünü olan kendi oğluna hitap etmesini, varlığın taayyünler ile çok olduğunu ve çok taayyünlerin hakikatte bir varlık olduğunu izah etmek için kullanır⁷. Böylece kurban, sadece bir hayvan kesimi değil, kulun nefsini Allah yolunda feda etmesi, yani fenâ mertebesi olarak idrak edilir⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1TB. Kelime-i İshâkiyye · s.28“Yani koç ile insan arasındaki münasebet uzak görüldüğü halde Allahüteala İsm-i Azim hazretinden tecelli edip o koçu çocuk ile ibtiladan halas etmek suretiyle ve”Oku
- 2Kelime-i İshâkiyye · s.17“Yüce Allah, İsm-i Azîm (en büyük isim) tecellisiyle o koçu, evladın kurban edilmesi imtihanından kurtarmak suretiyle, Muhammedî mirasçılardan olan bizlere ve il”Oku
- 3Sâffât Sûresi · s.83“------------------ Sâffât sûresi 100-111. Âyetleri seyr-i Sülûk yolunda salik için önemli işaretlerden olduğu için bu konu hakkında diğer yorumlarıda buraya alm”Oku
- 4İrfan Mektebi ve Hakk Yolu · s.42“Kûr’ân-ı Keriym; Sâffât Sûresi; (37/100-111) Âyetlerinde şöyle bildirilmektedir. 100 - (İbrâhim a.s. “ Rabb’im bana sâlihlerden olacak bir çocuk ver,” dedi) 101”Oku
- 5Sâffât, 37/102
- 6Kelime-i İdrîsiyye · s.121“Kur'ân-ı Kerîm'de kurban etme kıssası Sâffât sûresinde, فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُ”Oku
- 7Kelime-i İdrîsiyye · s.122“(Sâffât, 37/102) Kendisiyle beraber yürümeye ergin olduğu vakit İbrâhîm ona şöyle dedi: "Ey oğlum, ben seni rü'yâda kurban ettiğimi gördüm. Sen gözün ve basiret”Oku
- 8Bakara Dosyası · s.350“. Se… Ta… Selamun aleyküm Efendim Kurban Allaha yakınlık kurmak niyetiyle belli özelliklere sahip hayvanın ibadet maksatı ile kesilmesidir. Tasavvufta kulun, ne”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.