Sâffât Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfanî dersler, tasavvufî yolculuğun temelini oluşturur ve çeşitli mertebelerde tezahür eder. İlk ve en önemli ders, nefsi kötü ahlâklardan temizlemektir. Bu, oldukça zorlu bir süreç olup, sâlikin derslerine ciddiyetle eğilmesi, tavsiyelere uyması, gayretli olması ve bağlı olduğu mürşidin himmetiyle mümkündür. Bu çaba, bireysel iç dünyada mânevî mücadele gücünü toplar ve artırır.

Seyr-u sülûk, belirli zaman dilimlerine ve mertebelere ayrılmıştır. Örneğin, her sene Muharrem'in ilk gününde başlayıp Zilhicce'nin 13'ünde sona eren bir yıllık seyr-u sülûk vardır. Bu süreçte sâlik, dinin bildirdiği dört feyizli on günü (Muharrem'in ilk 10'u, Musa (a.s.)'ın Tur-u Sina'daki 40 gününün son 10'u, Ramazan'ın son 10'u ve Zilhicce'nin ilk 10'u) idrak eder. Bu günler, Âdemiyet, İbrâhîmiyyet, Mûseviyyet, İseviyyet ve Muhammediyyet gibi ilâhî mertebeleri temsil eder. Yedi ay nefis mertebelerini, üç ay Hazarât-ı Hamse'nin mertebelerini, son iki ay ise Muhammediyyet mertebelerini temsil eder.

Sâlik, bu süreçte Ramazan Bayramı'nda Hakikat-i Mûseviyye'yi ve tenzih hakikatini idrak ederek kendi beden mülkünün "Halife-i şahsiye"si olur. Kurban Bayramı'nda ise meşreb-i Muhammediyye üzere "Halife-i cemaat"a yükseltilir. Bu, dışa dönük görevler üstlenebilen, tecrübeli bir eğitici olma yolunda atılan adımdır.

İrfanî yolculukta sâlik, bâtınî duyularını hakikat istikametinde kullanmayı öğrenir. Dünya hayatında nefs istikametinde kullanılan duyuların acı bir tadışa yol açacağını, hakikat istikametinde kullanılan duyuların ise müjdeli bir tadışa vesile olacağını idrak eder. "Ölmeden önce ölmek" sırrına ermek, yani kendi hakikati olan nefsine ve sonra Rabbine ârif olmak, bu dünyadaki en büyük başarıdır. Bu, nefsin "ene" (benlik) kabuğunu kırıp "Hû" hakikatinde fânî olmasıdır.

Sâlik, Hakk'a vasıl olmak için ömrünü tasavvuf mesleğine vakfetmeli, irfaniyet yolunda çalışmalıdır. Kâmil insanın çalışması, "şeriat-hakikat" dengesinde olup, zâhirde hizmet ederken bâtında müşahede hâlindedir. Varlık ağacına "ene" diyerek sahip çıkan nefsi emmarenin kontrolünde yaşayanlar için zakkum ağacı, Hakk'ın cemâl isimlerinin tecellîsi olan cennet nimetleri ise "fenâ"da eriyenlerin gıdasıdır.

Sâlik, ruh ile nefsin aslında tek bir şey olduğunu, aralarındaki farkın letafet ve kesafetten ibaret olduğunu anlar. Nefis, ruh ile beden arasında bir berzahtır; cesede göre latif, ruha göre kesiftir. Bu idrak, esmâ-i ilâhiyenin kesafet üzerinde zuhur etmesini sağlar.

Son olarak, sâlik Muhammediyyet mertebesine geldiğinde, varlığında idrak ettiği resûl hazretlerinin mertebelerini tasdik eder ve varlığının tamamen hayalden ibaret olduğunu anlayarak gönül Kâbe'sindeki bu hayali yıkar ve gönlünde Hakk tecellî eder. Bu, dil ile "inandım" demekten öte, kalp, ruh ve sır ile "şehâdet"tir. Allah'ın halis kulları, saf kulluk ve Abdiyyet idrakiyle yaşayan, nefsi emmarenin hayal ve vehim karanlığından kurtulmuş arifibillah'lardır. Onlar için rızık, bâtınî mânâ âlemi rızıkları ve tevhid-i esmâ ilminin meyveleridir.