Salât (Namaz) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, namazın mertebelerini idrâk etmekle ve bu idrâki amele dökmekle gerçekleşir. Bu dersler, niyetten başlayarak, tekbirin sırlarına, bedensel hareketlerin sembolizmine ve namazın farklı mertebelerdeki tezahürlerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

1. Niyet ve Tekbirin İrfânî Anlamı: Sâlik, namaza başlarken sadece "niyet ettim sabah namazının iki rek'at sünnetini kılmaya" demekle kalmaz, bu niyetin ardındaki derin mânâyı kavramaya çalışır. Tekbir getirirken "ALLAH-u EKBER" demenin "Tanrı uludur" gibi yüzeysel bir anlamdan öte, Hak'ın azametini ve mertebelerinin mahiyetini düşünmesi gerekir. Ellerini kulaklarına götürürken dünyevî her şeyi geriye atması, başparmaklarını kulak memelerine değdirerek "ey İnsan kulaklarını aç, ağzından çıkanı duy, mânâsını anla" mesajını alması beklenir. Avuç içlerindeki 18 ve 81 rakamlarının (toplamı 99) esmâ-i ilâhiyyeyi, parmakların ALLAH lafzını ve Kâbe'nin Hak'kın zâtının timsâli olduğunu bilerek, zâtının zâtına her mertebede ayna olması gerektiğini idrâk etmesi, sâlikin Hak huzurunda Hak olarak kendini bilip bulması ve bu hâli yaşamasıyla mahbubiyyet mertebesine ermesi demektir. Bu, sâlikin kendi izâfî kimliğinden geçip, hakîkî varlığı olan İlâhî kimliğe bürünmesi ve kendini Hak'kânî sıfatlarla tanımasıdır.

2. Hareketlerin Sembolik Dili: Namazdaki bedensel hareketler de sâlik için irfânî dersler içerir. Ayakta durma (kıyâm), rükû ve secde hareketleri Arap alfabesindeki "elif", "dal" ve "mim" harflerini oluşturarak "Âdem" kelimesini meydana getirir. Bu, sâlikin her namazda Âdemliğini ispatlaması ve İlâhî vahdeti temsil eden "elif"in on iki mertebesini (yedi nefs mertebesi ve beş hazret) idrâk etmesi anlamına gelir. Tahiyyatta oturma şekli ise "Muhammed" kelimesini oluşturur; baş "mim", gövde "ha", dizler "mim", dirsekler "dal" şeklini verir. Bu, sâlikin şeklen ve mânen Hz. Muhammed'in hakîkatine yönelmesi demektir.

3. Namazın Mertebeleri ve Seyr-ü Sülûk: Sâlik, namazı sadece "ef'âl mertebesi"nde, yani bedensel bir ibadet olarak görmez. Gayreti nispetinde seyrini yükselterek "esmâ mertebesi"ne ve oradan "sıfat mertebesi"ne ulaşır. "Salâtil vüsta" olarak adlandırılan orta namaz, ef'âl âlemi ile sıfat âlemi arasındaki bağlantıyı sağlayan esmâ âlemindeki namazdır. Bu mertebede sâlik, Hak'kın varlığını kendi varlığında müşahede eder ve gönlünde ALLAH muhabbetini daim kılar. Sıfat mertebesine ulaşan kimse ise namazlarında dâim olur ve yirmi dört saatin her anını Hak tefekkürü ve zikriyle geçirir. Bu hâle ulaşan kişinin kendi nefsî varlığı kalmaz, onda faaliyette olan Hak'kın varlığıdır. Bu, "Men reanî fekad reel Hak" (Beni gören Hakk'ı görmüştür) hadîs-i kudsîsinin tecellîsidir. İki rek'atlı namazın birinci rek'ati "fenâ fillâh", ikincisi ise "bekâ billâh" makâmını temsil eder. Sâlik, bu mertebeleri idrâk ederek namazın mü'minin mi'râcı olduğu sırrına vâsıl olur ve gafletten kurtulur.