Salât (Namaz) "Salât" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, "Salât" kelimesinin içeriğinin, namaz olgusunu hem ef'al/fiil mertebesinde, hem esmâ mertebesinde, hem sıfat mertebesinde ve hem zât mertebelerindeki oluşumların tamamını kapsamına aldığını belirtir (Kaynak 2). Bu mertebeler, kişinin kendi bünyesinde idrak edip, namazını "kendinden kendine" ifa etmesiyle tevhid-i ef'al, tevhid-i esmâ, tevhid-i sıfat ve tevhid-i zât mertebelerini öz varlığında toplaması anlamına gelir (Kaynak 2). Bu idrak, ancak irfan yolundan gelen ve gerçek salât olgusunu değerlendirebilen Hak yolcularının ulaşabileceği "müthiş bir iş" olarak tanımlanır (Kaynak 2, 3).

Kitap, namaz kelimesinin sadece beden mertebesinde yapılan ibadeti ifade ettiğini, oysa salâtın çok daha geniş bir anlam taşıdığını vurgular. Bu durum, "Allah-u ekber" yerine "Tanrı uludur" demenin tekbirin karşılığını verememesi gibi, salât karşılığı namazın da yetersiz kaldığını ve ancak namaz olgusunun birinci mertebesi olan ef'al yani fiil mertebesini anlatabildiğini ifade eder (Kaynak 2). Bu nedenle, "taklidî ibadetlerle vakit geçirmek" yerine, yapılan işin neyi ifade ettiğini anlamak ve ruhuna vâkıf olmak gerektiği belirtilir (Kaynak 1).

Namazın mü'minin mi'racı olduğu ve insanlık mertebesi olduğu ifade edilir (Kaynak 1, 4). Bu mi'racın, Hakîkat-i Muhammediyye'den feyz alarak idrak edilmesi gerektiği ve kişinin bu güzel oluşumu samimi bir çalışma ile, gerekirse ehlinden yararlanarak, hakikatine ulaşmaya çalışması gerektiği vurgulanır (Kaynak 4). Kitap, namazın sadece bedensel değil, ruhsal yönlerinin de bulunduğunu ve her iki yönünün de hakkını vermeye çalışılması gerektiğini öğütler (Kaynak 5). Bu, zahirî fiillerin ortaya çıkmasıyla birlikte, bâtınî mana yönlerinin de yaşanması gerektiği anlamına gelir; zira birinden birini terk etmek kemâl ehli olmaya engel teşkil eder (Kaynak 6).