Sâlik Hazarât-ı Hamse hakîkatini nasıl yaşamaya başlar? İlk amelî adım nedir?

Hazarât-ı Hamse, varlığın Hak'tan başlayıp halka inen beş ana mertebesini ifade eden "beş ilâhî hazret" sistemidir. Sâlik, bu hakikati yaşamaya başlamadan önce yedi nefs mertebesini seyretmelidir¹·⁴. Bu nefs mertebeleri arasında özellikle nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme hükmünden sıyrılmak önemlidir, zira çoğu insan farkında olmadan bu mertebelerin etkisi altında yaşar¹.

Nefs mertebelerinin aşılmasıyla sâlik, "Hakk'a mi'râc" yolculuğunun ana bölümünü oluşturan Hazarât-ı Hamse'ye girer (Hazarat-ı Hamse). Bu seyr, "âfâkî" olarak devam eder ve "Nefs-i İlâhî" idrak olunmaya başlar¹. Hazarât-ı Hamse'nin hakikatlerini yaşamak, Allah, Rahmân, Rahîm isimlerinin hakikatlerini idrak etmekle de ilişkilidir⁵.

Sâlikin Hazarât-ı Hamse hakikatini yaşamaya başlamasındaki ilk amelî adım, amellerinin kendi kesbiyle değil, Hakk'ın lütuf ve keremiyle meydana geldiğini idrak etmesidir². Bu idrak, kulun ameline herhangi bir mükemmellik atfetmemesini sağlar, çünkü nefs kusurlu olduğundan amel de noksan ve kusurludur². Bu durum, sâlikin nefs-i mülhime mertebesine ulaşmasıyla da bağlantılıdır; bu mertebede sâlik, kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan ilham almaya başlar (Nefs-i Mülhime). Bu süreç, kalpte ilâhî bir lütuf olarak gelen geçici bir nûr, bir keyfiyet veya bir inkişâf olan hâllerin zuhuruyla başlar ve zamanla yerleşir. Nihayetinde, sâlik kendi gerçek ilâhî hakikatine ulaşır ve "şiddetli sevgi" ile iman, ikân ve ihsan hükümlerini birlikte yaşamaya başlar⁶.