Sâlik için Aşk ne anlama gelir?

Tasavvufta aşk, sâlikin Hak'ka olan mahvedici sevgisi olarak tanımlanır; muhabbetten daha şiddetli ve yakıcıdır, sâhibini fânî kılar. Bu ilâhî aşk, sülûkun en yüksek itici gücüdür ve mücâhedeyi tahammül edilebilir, fenâyı tatlı kılan kuvvettir. Sâlik, bu aşk sayesinde kendi nefsiyle yaptığı sürekli mücadelede (mücâhede) sebat eder³. Aşk, sâlikin kalbinde irade, talep ve iştiyak çakmağıyla tutuşturulan bir ateştir; zikrin hararetiyle kalpte alevlenen ilâhî muhabbettir². Bu aşk ateşi, sâlikin bâtınında yanan bir ikaz ve vuslata taşıyan bir azık hükmündedir².

Sâlik için aşkın iki türü vardır: aşk-ı mecâzî ve aşk-ı hakîkî. Beşerî aşk olan aşk-ı mecâzî, sâlikin "sevme"yi öğrendiği eğitici bir aşktır; bu yolla sâlik hakîkî aşka, yani Hak'ka olan aşka geçer. Mevlânâ'nın "mecâz hakîkatın köprüsüdür" tâbiri bu geçişi anlatır. Sâlikin seyr-ü sülûk esnasında karşılaştığı görünüşteki zilletler, eğer kalbinde ilâhî aşk duygusu varsa ona önem taşımaz; zira ilâhî aşk çok zillet ve zorluğa tahammül etmek ister⁴. Başlangıç seviyesindeki sâliklere tecelliler rüyada meydana gelirken, evliyaya olan tecelliler uyanıklıkta gerçekleşir. Bu durum, sâlikin aşkta eksik olduğu için Hak'ın onu mertebesine göre taltif etmesidir⁵. Aşkın şiddetli hâli, cansız varlıklar üzerinde bile etki yaratırken, idrak sahibi bir insanın kalbine ulaştığında bu etki daha da şaşırtıcı olur⁶. Sâlik, aşk şarabının sarhoşluğu içinde mecâzî vücudunu nefyetmeli ve nefsânî kimselerin ta'nının kendisine tesir etmesine izin vermemelidir⁷. Aşk, sâlikin her an kendini kurban etmesini gerektiren bir hâldir; bu sayede sâlik kendinden geçer ve aşktan fâni olur⁸.