Sâlik için Nefs-i Levvâme ne anlama gelir?

Nefs-i Levvâme, sâlik için tasavvuf yolculuğunun kritik bir aşamasıdır; çünkü bu mertebede sâlik, kendi süflî yapısının farkına varmaya başlar ve işlediği hatalardan dolayı iç sıkıntısı ve pişmanlık yaşar³. Bu mertebe, Nefs-i Emmâre'den farklıdır; zira Emmâre nefs kötülüğü kötülük olarak görmezken, Levvâme nefs aynı kötülüğü yaptığında kendini kınar ve "neden böyle yaptım?" iç sesiyle yüzleşir. Bu durum, sâlikin duygularında, fikirlerinde ve davranışlarında zıtlıklar ve gel-gitler yaşamasına neden olur⁴.

Levvâme nefsin temel alâmetleri arasında günah sonrası iç sıkıntı ve pişmanlık, ibadetlerde kalbin titremesi ve gözyaşı, müminlerle birlikte olmaktan haz alma ve gafletten ürkme bulunur. Sâlik, bu mertebede nefsânî arzuların etkisiyle günahlara düşebilir, ancak ardından nedamet ateşiyle yanar². Bu içsel mücadele, sâlikin cahillikle ölü hükmündeki gönlünün ilimle ve İlâhî bilgilerle dirilmesini istemesine yol açar⁴.

Nefs-i Levvâme mertebesinde sâlik, mürşid-i kâmilin rehberliğine ihtiyaç duyar. Mürşid, sâlike "Ya Allah" zikri ile nefsini terbiye etmesini ve belirli âyetleri kalbine vurmasını tavsiye ederek, gönlünün faaliyete geçmesini ve ilhamların gelmesini sağlar⁴. Bu mertebede sâlik, akl-ı cüz'ünden kaynaklanan hatalarının ardından Cibrîl-i akıl'a bağlanarak Akl-ı küll'e göre hareket ettiğinde, nefsi emmâre, levvâme ve mülhimenin hizmetkârlık özelliği faaliyete geçer⁵. Nefs-i Levvâme, sâlikin henüz kararsızlık ve telvin (renkten renge girme) içinde olduğu bir evredir ve bu kararsızlıklardan Nefs-i Mutmainne makamına gelinceye kadar tam olarak kurtulamaz⁶.