Sebe' Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Kur'ân-ı Kerîm'in dört gerçek yönüyle tanınmasıyla başlar: Mushâf-ı Şerif (susan Kur'ân), İnsân-ı Kâmil (elif-lâm-mîm kitabı), Kitâb-ı Mübîn (âlemlerin açılımı) ve Kitâb-ı Nâtık (konuşan Kur'ân). Bu derslerin özü, kişinin kendi nefsinde dürülü olan Kur'ân'ı açıp okuyarak "Halife insan" ünvanını elde etmesidir. Bu, "Oku-İkra" emriyle başlayan bir süreç olup, her insanın kendi içinden gelen aziz bir rasûl vasıtasıyla nefsinde mevcut Kur'ân'ı okumaya başlamasıyla gerçekleşir. Bu okuma, ilahî mertebeler sistemine göre Arapça-rabça-hakça-ve Allahça okunabilmeyi ifade eder.

İrfânî derslerin temel tatbîki, Kur'ân'ın ayetlerinin, kıssalarının, örneklerinin ve hükümlerinin insan nefsine yönelik olarak anlaşılmasıdır. Zira dış alemde (âfakta) zuhur eden her şeyin bir benzeri iç alemde (nefs'te) mevcuttur. Bu hakikat, "İnsanlara ufuklarda ve kendi nefislerinde ayetlerimizi göstereceğiz" (Fussilet 53) ayetiyle beyan olunmuştur. Sâlik, inen her ayetin bir yüzünü kendi nefsinde, diğer yüzünü ise kendisinin dışında görerek enfüs ve âfâkını birleyip tevhidi yaşamaya çalışır. Bu, Kur'ân'ın bâtınî hakikatlerinin kişiye nüzul etmesi, yani kalbine inmesi demektir; aksi takdirde Kur'ân gırtlaklardan aşağıya inmez, sadece dillerde kalır.

Seyr-i sülûkun irfânî manada yegane gayesi, insanın Kur'ân'ı önce kendi kitabı olarak okuması, sonra da başkalarına öğretebilmesidir. Bu yolculukta sâlik, imanını tahkik üzere yaşayarak ikân düzeyine yükseltir ve yakîn ehli olur. Amelleri, Hak'ka ait olarak çıktığından amel-i sâlih olur ve nefislerini tezkiye ederek şirkten arınmış olurlar. Bu durum, onlar için bir bağışlanma ve vahdet sofrasında yenen rızk-ı kerîm anlamına gelir. Makâmlar sisteminde ise sâlik, şeriat-tarikat-hakikat-marifet makâmlarını uruç ve nüzul yönlü olarak kat eder. Bu makâmlarda seyrin usûl ve erkânı belirlenmiş, Hak'ka doğru olan sefer (seyr-i ilallah) sırat-ı müstakîm ve sıratullah üzere bir kâmilin dilinden tebliğ edilmiştir. Sâlik, gerek nefsin gece gibi karanlık dönemlerinde, gerekse ruhun varlığını istila ettiği ve aydınlattığı günlerde "Selam" isminin emniyet ve güvencesi altında olur. Ancak bu yoldan yüz çevirenler, kendilerine zulmederek bu bereketli beldelerin nurlarından perdelenirler. Bu sebeple sâlik için önemli olan, irfân mektebinde seyr-i sülûkunu tamamlayarak Hak'la bâki olmayı ve bu dünyada ikân ehli olarak kerîm rızka ulaşmayı hedeflemektir.