Sebe' Sûresi "Sebe' Sûresi" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Eser, Sebe' Sûresi'nin temelinde yatan hikmetleri, sâlikin irfânî yolculuğu bağlamında açıklar. Sûrenin "Hamd" ile başlaması, tasavvufta hamdin "kulluğun en kemâl ifâdesi" olduğunu gösterir. Bu, sadece lisânî bir övgü değil, aynı zamanda kalbî tasdik, hâlî bir şükür ve nihayetinde Hak'ın kendi kendine hamd ettiğini idrak etme mertebesidir. Kitapta belirtildiği üzere, Kur'ân'ın tertil üzere okunması, ilâhî mertebeler sistemine göre "Arapça-rabça-hakça-ve Allahça" okunabilmesini ifade eder (Kaynak 3). Bu, sâlikin seyr-i sülûku boyunca ilâhî hakikatleri kendi nefsinde idrak etmesi ve bu idrakle yaşaması anlamına gelir.

Sebe' halkının kıssası, "kendi yurtlarında bir ibret vardı" (Kaynak 4) âyetiyle sâlikin kendi özünde, nefsinde Allah'ın âyetlerini, zâtî işaretlerini görmesi gerektiğine vurgu yapar. Sağdaki "irfan bahçesi" marifetullah ve muhabbetullah nimetlerini, soldaki "mülk âleminin bahçesi" ise maddî rızıkları temsil eder (Kaynak 4). Sâlikin her iki bahçenin nimetlerinden de yemesi, hem mâna âleminin hem de mülk âleminin rızıklarını müşahede ile zevk edebilmesidir. Bu, Hak'tan gelen her rızka şükrederek, nimetleri Hak'a ulaşmanın vesilesi kılmaktır. Sebe' halkının nimetlere şükretmekten yüz çevirmesi ve "Arîm seli" ile cezalandırılması (Kaynak 6), sâlikin de irfân sofrasından uzaklaşması, kâmil insanın değerini bilememesi ve biatını bozması durumunda karşılaşacağı mânevî çöküşü sembolize eder. "Yüz çevirmek" gönülden düşmek, irfânî bağlantıyı koparmak olarak yorumlanır.

Eser, "Besmele"nin de Süleyman (a.s.)'a verilen mülkün dayanağı olduğunu ve onun "zahir ve bâtın olarak her şeyi kapsamına alan" bir sır olduğunu belirtir (Kaynak 5). Bu, besmelenin sadece bir başlangıç kelimesi değil, aynı zamanda bütün amellerin kapısı, kâinatın açılış kelimesi ve vücudun kendisi olduğu tasavvufî anlayışla örtüşür. Sonuç olarak, kitabın asıl dayanağı, Kur'ân'ın işârî tefsir yoluyla sâlikin kendi nefsinde ilâhî hakikatleri bulması ve bu hakikatlerle yaşaması, yani "İnsan ve Kur'ân'ın 'Hu' olarak kardeş olarak bir olması" (Kaynak 3) gayesidir.