Sekr hâli nasıl başlar, nasıl yerleşir?

Sekr, lugatte 'sarhoşluk, mest olma' anlamına gelirken, tasavvufta sâlikin fenâ hâlinde aklının Hak ile mest olması, kontrolünü kaybetmesi durumudur. Bu hâl, ilâhî tecellînin şiddetinden kendinden geçme olarak tanımlanır⁵. Sekr hâlinin başlaması, genellikle manevî bir cezbe ile gerçekleşir. Bu cezbe, sâlikin seyr-i sülûkundan sonra gelebileceği gibi, sülûkundan önce de zuhûr edebilir. Bu durum, "Sâlik-i Meczub" ve "Meczub-u Sâlik" olarak iki farklı sâlik sınıfını ortaya koyar⁶. Terzi Baba geleneğinde, dergâhta yapılan sohbetlerde mürşidin ağzından çıkan "latif aşk badesini" içen sâliklerde ilâhî cezbe hâli oluşmasıyla sekr başlar³. Bu başlangıçta sâlik, âlemi et ve yağ tabakası gözüyle değil, "Ak-dide" ile, yani Ulûhiyet gözü veya İnsân-ı Kâmil'in gözüyle görmeye başlar⁴.

Sekr hâlinin yerleşmesi ise, bu manevî sarhoşluğun sürekli bir hâl alması şeklinde değil, aksine sâlikin bu hâlden ayılıp "sahv" makamına ulaşmasıyla kemâle erer. Sekr, değişime açık olan kullara mahsus bir hâldir ve Hak'la kâim olan yüce zata nispetle ne sekr ne de sahv vardır; o zat her iki hâlden de istiğfar eder⁷. Sekr hâlinden çıkan kişinin hâline "sahv" denir ki bu, uyanıklık ve şuur hâlidir; cem'den sonraki fark hâli olarak da ifade edilir⁴. Klasik tasavvuf anlayışında "sahv sekrden a'lâdır" denir, çünkü sahv ehli halka faydalı iken, sekr ehli kendi içine kapanmıştır. Bu bağlamda, sekr hâlinin yerleşmesi, sâlikin bu geçici manevî sarhoşluktan çıkarak daha kalıcı ve şuurlu bir idrâk hâline, yani sahva ermesiyle tamamlanır.