Sohbet Arası Sohbetler (23) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin irfânî yolculuğunda günlük hayatına tatbik edeceği dersler, öncelikle nefsin mertebelerini idrâk etmekle başlar. Kaynaklar, insanın üç benliğe sahip olduğunu belirtir: nefsî, izâfî ve ilâhî benlik. Asıl olan ilâhî benliktir ve kişi "ben kimim" sorusunu sorarak bu benliğin bilincine varmalıdır (Kaynak 1). Bu idrâk, kişinin kendini tanıma yolunda atacağı ilk adımdır. Zira "kim nefsini tanırsa Rabb'ini tanır" hadîsi, bu yolculuğun temelini oluşturur (Kaynak 2, 6).

Günlük hayatta uyanık yaşamak, her nefesi son nefes bilmek, irfânî derslerin önemli bir parçasıdır. Gaflet uykusundan uyanmak, çarşıda gezenlerin çoğunun uykuda olduğunu bilmek ve idrâkle yaşamak, kişinin bu âlemdeki varoluş amacını anlamasına yardımcı olur (Kaynak 1). Bu uyanıklık, Hakk'ı görmek, bilmek ve tanımak için bu dünyaya geldiğimizi idrâk etmeyi sağlar.

Zikir, bu irfânî derslerin amelî tatbikatında merkezi bir rol oynar. Sesli (cehrî) zikir, kalp ritmini artırır, nefes alışverişini düzenler, vücut ısısını yükseltir ve kanı incelterek beyne kadar nüfuz etmesini sağlar. Bu fiziki faydaların yanı sıra, zikir göğüs boşluğundaki "vesvâsil hannâsın" biriktirdiği kesâfetleri (koyulukları) atar, kalbi rahatlatır ve nefs-i emmârenin gücünü oluşturan zulmet gazını dağıtır (Kaynak 1). Zikir, aynı zamanda nefsin hayvanî ahlâklarını fark etmeyi ve onlarla mücadele etmeyi sağlar. Seyr-i sülûkun ilk şuurlanması, dervişin kendi içindeki hayvanat bahçesindeki hayvanî ahlâkların farkına varmasıyla başlar. Zikir ve tefekkür, bu hayvanî suretleri ortadan kaldıran "oklar" ve "kılıçlar" hükmündedir (Kaynak 5).

İrfânî derslerin bir diğer önemli boyutu, Hakk'ın fiillerini idrâk etmektir. "Lâ fâile illallah" (Fail ancak Allah'tır) ilkesi, başımıza gelen her fiilin Hakk'tan geldiğini bilmeyi gerektirir. Bu idrâk, nefsimize ters gelse bile, gelen her hâli sevgi ve muhabbetle karşılamayı, kahrında da lütfunda da hoşnut olmayı sağlar. Bu makâmda, kuldan değil, Hakk'tan bilmek, kişiyi şirkten kurtarır ve rızâ makâmına ulaştırır (Kaynak 3).

Son olarak, irfânî dersler, kişinin "hayvan-ı nâtık" mertebesinden gerçek insanlık mertebesine geçişini hedefler. Bu, kişinin içindeki hayvanî ahlâkları tanıması, onlardan korunmayı öğrenmesi ve "çizgileri taşırmadan" içlerini doldurmasıyla mümkündür. Gerçek hayvanlık mertebesini idrâk edemeyen, gerçek insanlık vasfına da ulaşamaz (Kaynak 5). Bu süreç, kişinin kendisini ve Rabb'ini bilme yolunda sürekli bir ilerleme ve kemâlât arayışını gerektirir (Kaynak 1, 2).