Sohbet Arası Sohbetler (26) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, bir nevi mânevî sülûk programıdır. Bu program, kişinin kendi iç âleminde bir dönüşüm ve inşâ süreci yaşamasını hedefler. Kitapta belirtildiği üzere, "Nur-u Muhammedi gelmeden evvel her türlü hal ve anlayış vardır, çünkü hepsine yol açıktır, işte o eskiden kalma düşünceler hepsi iptal olmuş oluyor yıkılmış oluyor." Bu ifade, sâlikin ilk irfânî dersinin, nefsinde biriken masivaya ait düşünce ve anlayışları yıkmak olduğunu gösterir. Bu yıkım, "putperestlerin on dördünü yıkma" olarak sembolize edilir ve yerine "Hakikat-ı Muhammedi’nin 14 direğini yeniden hakikati üzere" inşâ etme sürecini başlatır. Her bir ders, bu tevhid binasının bir direği hükmündedir.

Bu derslerin tatbîkî yönü, sâlikin "nefs-i emareden başlayarak" ilerlemesiyle açıklanır. Bu ilerleyiş, tıpkı bir okulun sınıflarını geçmek gibi, belirli bir düzen ve sabır gerektirir. "Bir sınıfta üç dört sene kalıp yola devam etmek kayıp olur" ifadesi, derslerin aksatılmadan ve istikrarlı bir şekilde takip edilmesi gerektiğini vurgular. Sâlik, bu süreçte tasavvufî kavramları ve ilâhî ilimleri öğrenir; ancak bu bilgilerin "fiziken fiilen aklen yaşayarak" idrâk edilmesi esastır. Yani, irfânî dersler sadece teorik bilgi edinmekle kalmaz, aynı zamanda yaşantıya dökülerek hâl hâline gelmelidir.

Kur'ân âyetleri, sâlikin irfânî derslerinin temelini oluşturur. "Her kişi aynı ayeti aynı düzeyde aynı vuruntuda almaz, alamaz yaşadığı saha değildir" ifadesi, âyetlerin kişiye kendi mertebesine göre hitap ettiğini gösterir. Sâlik, âyetleri sadece lafız olarak okumakla kalmaz, aynı zamanda "gerçek hususiyetine nüfuz etmeyi" hedefler. Bu da "irfaniyet" gerektirir ve âyetlerin "gece gündüz üzerinde tatbik edilmesi" ile mümkün olur. Özellikle "وَاصْبِرْ نَفْسَكَ" (Nefsinle sabret) âyeti, sâlikin sabır makâmını idrâk etmesi ve bu hâli yaşaması için bir düstur olarak sunulur. Sabır, Esma-i Hüsna'nın son ismi olarak belirtilir ve Hakk yolunda ilerlemenin olmazsa olmazıdır.

Masivadan arınma, irfânî derslerin önemli bir parçasıdır. "Save gölünün kuruması" hadisesi, "Hakikat-ı Muhammedi doğmadan evvel gölü Save; masiva ile doludur" şeklinde yorumlanır. Sâlikin görevi, "içinde bulunan masiva derelerini kurutup oradan gelen masivalara yol vermemek"tir. Mevlânâ'nın "altı cihetin kapılarını kapat" sözü de bu arınma sürecini destekler. Gönül, "bir kütüphane" olarak tasvir edilir ve bu kütüphaneye "yanlış kitaplar girmemesi" için nöbet tutulması gerektiği belirtilir. Bu, sâlikin hayal ve vehimden kaynaklanan olumsuz düşüncelerden arınarak gönlünü Hakk'ın tevhîd bitkileriyle mamur bir bahçeye dönüştürmesi anlamına gelir.

Son olarak, irfânî derslerin gayesi, "kendini bilme bulma anlama ilmi"dir. Bu ilim, "Ledün ilmi" ve "Yakıyn ilmi" ile zirveye ulaşır. Diğer ilimler, insanın yaşaması için gerekli olsa da, "asli ve birinci Cenab-ı Hakk’ın da gayesi halk edilişimizden kasıt kendimizi bilmemizdir". Bu dersler, sâlikin ilâhî varlığın tecellisini kendinde idrâk ederek Rabb'ini bilmesini sağlar ve ölünceye kadar devam eden bir bilgi sistemidir.