Sohbet Arası Sohbetler CD 10 (2002) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, tasavvufî sülûkun amelî tatbikatını ve mertebî ilerleyişini gösterir.

1. Şöhretten Kaçınma ve Kerâmetlere İltifat Etmeme: Sâlik, manevî yolculuğunda şöhretin ve kerâmetlerin nefsaniyetini artıracağının bilincinde olmalıdır. Kitapta belirtildiği gibi, "gerçek Hakk ehli kerametvari şeylere iltifat etmezler. Çünkü bunlar insanın nefsaniyetini arttırır ve de şöhretini arttırır, şöhrette afettir." (Kaynak 1, sf. 29). Bu, sâlikin dışsal gösterişlerden ve olağanüstü hallerden ziyade, içsel tekâmüle odaklanması gerektiğini vurgular. Dervişlik, yırtık pırtık elbiselerle dolaşmak ya da süslü püslü giyinerek dikkat çekmek değil, "seni kimse tanımasın alem padişahı ol" (Kaynak 1, sf. 29) ilkesiyle hareket etmektir. Yunus Emre'nin "Dervişlik olsaydı tac ile hırka, biz dahi alırdık otuza kırka" (Kaynak 3, sf. 31) sözü, dervişliğin dışsal sembollerde değil, mânevî hâlde olduğunu açıkça ortaya koyar.

2. Halk İçinde Hakk ile Olmak: İrfânî sülûkun önemli bir veçhesi, halktan uzaklaşmak yerine, halkın içinde Hakk ile beraber olmaktır. "Marifet hiçbir keramete iltifat etmeden halk arasına karışıp surette onlarla arkadaşlık edip evlenip yiyip içip manen de Hakk ile beraber olmaktır." (Kaynak 3, sf. 31). Bu, sâlikin toplumsal hayattan kopmadan, dünya işlerini ihmal etmeden, ancak kalben sürekli Hakk ile irtibat halinde bulunması gerektiğini ifade eder. Efendimiz (sav)'in "İmanın ilk şartı odur ki Allah’ın seninle birlikte olduğuna iman etmendir" (Kaynak 3, sf. 31) buyruğu, bu beraberlik idrakinin imanın temeli olduğunu gösterir. Sâlik, Hakk'ın her an kendisiyle olduğunu bilerek, benlik perdesini kaldırarak O'nunla bir olmayı hedefler.

3. Mertebî İlerleme ve Muhabbet Perdesini Aşma: Tasavvufî yolculukta mertebeler arası geçiş, sâlikin irfânî derslerinin temelini oluşturur. Şeriat mertebesinden tarikat mertebesine, oradan da hakikat ve marifet mertebelerine ulaşmak bir inkılap gerektirir. "Tarikat mertebesinde lüzumlu olan o muhabbet yakıt Hakikat mertebesine geçildiği zaman perde olmakta o muhabbetin de aşılması gerekmektedir. Yani şeyh muhabbeti dediğimiz şeyin aşılması gerekmektedir." (Kaynak 2, sf. 35). Bu, sâlikin belirli bir mertebede takılıp kalmaması, hatta o mertebede kendisini ileriye taşıyan unsurları bile bir sonraki mertebeye geçişte aşması gerektiğini gösterir. Muhabbet, tarikat mertebesinde bir yakıt iken, hakikat mertebesine geçişte bir perdeye dönüşebilir. İrfan ehli, "sevap ile değil rabbı ile" (Kaynak 4, sf. 37) ilgilenir; gönül ehli olmak, hesap kitap yapmaktan öte, Hakk ile muhabbet içinde olmaktır.

4. Başkalarına Faydalı Olma: Sâlikin irfânî derslerinden biri de, kendi nefsine çalışmaktan ziyade başkalarına faydalı olmayı tercih etmektir. Peygamber Efendimiz (sav)'in, ibadetle meşgul olan delikanlıdan ziyade, kardeşine rızık temin eden abisini daha üstün görmesi (Kaynak 6, sf. 121), bu dersin önemini vurgular. "Başkasına fayda sağlamak kendi nefsi için çalışmaktan çok daha faydalıdır." (Kaynak 6, sf. 121). Bu, sâlikin sadece kendi kurtuluşunu değil, topluma hizmeti ve başkalarının iyiliğini de gözetmesi gerektiğini gösterir. Bu anlayış, "şerefi mekan bil mekin" (mekanın şerefi içinde oturanladır) (Kaynak 5, sf. 109) sözünde olduğu gibi, bir yerin veya nesnenin değerini içindeki mananın belirlediği gibi, insanın değerini de taşıdığı manevî yük ve başkalarına olan faydası belirler.