Sohbet Arası Sohbetler CD 11 (2002) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, nefs terbiyesinden başlayarak mârifet makâmına ulaşmayı hedefler. Kitapta bu süreç, "deve gibi olan nefsimiz" benzetmesiyle açıklanır. Nefs, iğne deliğinden geçirilmesi gereken bir deve gibidir; bu, ilimle nefsi incelterek, ezerek ve hamur gibi açarak, yani onu terbiye ederek mümkün olur. Bu süreç, nefsanî ilimlerden ayıklanmış, ince bir anlayış gerektirir. İlimle deve büyütülmez, aksine nefs devesi küçültülür, inceltilir. Bu, sâlikin Nefs-i Emmâre'den kurtulmadan başka bir yere gidemeyeceği gerçeğini vurgular. Nefs-i Emmâre, içimizdeki en büyük engeldir ve ayaklarımıza vurulmuş bir tuzak gibidir.

Kur'ân-ı Kerîm'in şifa ve rahmet oluşu, sâlik için önemli bir ders kaynağıdır. Ancak bu şifa, müminler için geçerlidir. Zalimler için ise hüsranı artırır. Bu durum, sâlikin Kur'ân'ı sadece lafzen okumakla kalmayıp, şuhûden okuması gerektiğini gösterir. Şuhûdî okuma, ayetlerin mana planındaki düzeyini ve mertebesini sâlike açar. Örneğin, Feth Suresi'ni okumak, sadece Mekke'nin fethini öğrenmek değil, aynı zamanda bu fethi kendi beden mülkümüzdeki Mekke'ye, yani gönül hanemize çevirmek demektir. Bu, bir eğitim ve idrak sürecidir.

Gönül Kâbe'sini fethetmek, ancak bilinçli bir tatbikatla mümkündür. Bu tatbikatın en büyük silahı ise Tevhid ilmidir. Tevhid ilmi, nefsin hangi tarafına nasıl patlatılacağını bilmekle ilgilidir. Rastgele, hedefsiz bir şekilde "saçma patlatmak" gibi ilmi kullanmak, vakit kaybına ve çabaya neden olur. Her şeyin belirli bir sistem ve tatbikatla açılımı vardır. Nefs-i Emmâre halledilmeden ilerleme kaydedilemez.

Makâmlar açısından bakıldığında, Fetih Suresi'nin manevî açılımı, nefis mertebelerinden sonra, özellikle Nefs-i Sâfiye'den sonra gerçekleşir. Çünkü gönül âlemine giriş bu mertebeden sonra başlar. Bu noktaya gelene kadar, sâlikin kendini eğitme ve temizleme faslı vardır. Gönül puthane halindeyken oraya girilmez; evvela putların temizlenmesi ve yeniden oluşması gerekir ki bu da İbrahimiyet mertebesinde gerçekleşir. Hz. İbrahim'in Kâbe'nin temellerini yükseltmesi, gönül Kâbe'sinin yeniden inşası ve putlardan arındırılması sürecini sembolize eder. Bu, sâlikin Hak'ın varlığını gönlünden unutma korkusu, yani gaflete düşme korkusuyla mücadele etmesi ve nezaket korkusunu idrak etmesiyle mümkündür. Fenâfillâh makâmına erişildiğinde ise, Kur'ân'ın hakikatleri sâlike aynî yakınlık olarak açılır ve daha önce okuyup geçtiği yerlerdeki derin ifadeleri görmüş olur.