Sohbet Arası Sohbetler CD 6 (2001) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle nefsine pay çıkarmadan ve gerçekçilik üzere hareket etmesini gerektirir. "Doğru değerlendirmek için her halukarda nefsine pay çıkarmaması lazımdır ve gerçekçilik üzere bakması lazımdır." (Kaynak 1, Sayfa ~3) Bu, kişinin kendi benliğini ve egosal beklentilerini bir kenara bırakarak, olaylara ve kişilere Hakk'ın muradı açısından bakabilme yeteneğini kazanması demektir. Şöhret ve dış görünüşün aldatıcılığına kapılmamak da bu derslerin önemli bir parçasıdır. "Nice şöhret olmuş insanları azıcık araştırdığınız zaman bakıyorsunuz ki balon gibi halleri var, biraz abartılı halleri var." (Kaynak 1, Sayfa ~3) Bu, sâlikin hakikati arayışında dışsal göstergelerden ziyade, içsel kemâlâta odaklanması gerektiğini vurgular.

İlim ve mârifet arayışı, sâlikin temel vazifelerindendir. "Bilgi kimde varsa oradan onu almak lazımdır. Çünkü ilim bizim malımızdır, yitiğimizdir, bu kibir gurur meselesi olacak bir iş değildir." (Kaynak 1, Sayfa ~3) Bu, ilmin bir emanet olduğu ve kimde bulunursa bulunsun, yaşa veya mertebeye bakılmaksızın alınması gerektiği anlamına gelir. Hz. Ali'nin "Bana bir harf öğretenin kölesi olurum" sözü (Kaynak 1, Sayfa ~3), bu tevazu ve ilme olan düşkünlüğün zirvesini gösterir. İlim, vehb (Hakk'ın hibe yoluyla verdiği) ve kesb (çalışılarak kazanılan) yollarla elde edilir (Kaynak 4, Sayfa ~225).

Sâlikin amelleri, Hakk'ın programına uygun olmalıdır. "Salih amel"in tanımı, "Programı Allah veriyor o kula kul da o programı tatbik ediyor. Kendi nefsinden değil işte bunu tatbik eden ehl-i salah oluyor." (Kaynak 6, Sayfa ~213) Bu, kişinin kendi arzu ve heveslerine göre değil, Hakk'ın muradına göre hareket etmesi gerektiğini ifade eder. Amel-i gayr-i sâlih ise, fiilin beşerden çıkması, yani kulun kendi nefsiyle yapmasıdır, ibadet dahi olsa (Kaynak 6, Sayfa ~213). Münafığın namazının amel-i gayr-i sâlih olması, "beni sevsinler beni ibadet ehli olarak bilsinler diye aldatmak amaçlı kılıyor" (Kaynak 6, Sayfa ~213) ifadesiyle açıklanır ki bu, niyetin ve içsel durumun amelin kabulündeki önemini gösterir.

Cuma namazı örneği üzerinden "erlik" kavramı açıklanır. "Er olması için kişinin rüşte ermesi lazım yani çocuk iken çocuksa çocuk kız ise kız diyoruz ama reşit değildir daha gerçekten er olmuş değildir. işte bedeni rüşt böyle olduğu gibi esas erlik ruhi rüşt ile ancak oluşuyor." (Kaynak 5, Sayfa ~97) Bu, dış görünüşün ötesinde, ruhi olgunluğa ulaşmanın önemini vurgular. Cuma namazı, "evliyaullah’ın toplanma günüdür" (Kaynak 5, Sayfa ~97) ve iki rekat kılınmasının hikmeti, bir rekatının Fenafillah makamında, diğerinin ise Bakabillah olarak kılınmasıdır (Kaynak 5, Sayfa ~97). Bu, sâlikin Hakk'ta yok olma ve Hakk ile beka bulma mertebelerini idrâk etmesi gerektiğini gösterir.

Son olarak, sâlikin benlikten arınması esastır. "Eğer bir kişinin benliği varsa o benliğe göre sevap ve günah vardır, ortada benliğin yoksa sevabı kime bağlayacaksın günahı kime bağlayacaksın." (Kaynak 1, Sayfa ~3) Bu, benliğin ortadan kalktığı bir makâmda sevap ve günah kavramlarının dahi farklı bir boyut kazandığını, Hakk'ın fiillerinde bir kusur aranamayacağını ifade eder. Bu dersler, sâlikin sülûkunda Hakk'a tam bir teslimiyetle yönelmesini, her anını bir irfânî tecellî olarak görmesini ve kemâlâta doğru ilerlemesini sağlar.