Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin irfânî yolculuğunda günlük dersler, öncelikle nefsini bilme ve bu yolla Rabbini tanıma esasına dayanır. "Nefsini bilen Rabbını bilir" hadisi, bu irfânî eğitimin temelini oluşturur. Hakikat mertebesinde şeyhin rolü, dervişi şeriat ve tarikat mertebelerinden alıp Hakikat mertebesine yükseltmektir. Ancak bu noktadan sonra şeyh, dervişin önünden çekilir; zira dervişin Hakk'a ulaşması için kendi ayakları üzerinde durması ve şeyhlik perdesini aşması gerekir. Bu, şeyhe karşı bir edepsizlik değil, şeyhlik makamının irfaniyet makamına intikalidir. Şeyhlik pozisyonunun gereksiz hale gelmesi, kişinin artık kimsenin kulu olmadan, Hakk'ın bir kulu olarak hürriyetini bulması anlamına gelir. Bu, mevcut grubun içinde kalarak, nezaket ve letafetle ama kendine dönük, kendini bularak gerçekleşir. Arif'in görevi de kişiye kendini tanıtmaktır.

İrfânî derslerin bir diğer önemli boyutu, kerametlere iltifat etmemek ve halk arasına karışarak manen Hakk ile beraber olmaktır. Gerçek dervişlik, sarık, takke, cübbe gibi dışsal göstergelerle perdelenmekten ziyade, "hiçbir keramete iltifat etmeden halk arasına karışıp surette onlarla arkadaşlık edip evlenip yiyip içip manen de Hakk ile beraber olmaktır." Bu, şöhretten kaçınma ve nefsaniyetin artmasına yol açacak her türlü gösterişten uzak durma prensibini içerir. Zira şöhret, tasavvuf yolunda bir afettir.

Zuhuratlar ve manevi haller konusunda ise sâlikin tahayyül ve nefsaniyetin galebesinden kaçınması gerekir. Görülen zuhuratları "iyi veya fena" diye ayırmamak, her tecellinin bir hikmeti olduğunu bilmek önemlidir. Zira umulmadık bir zuhurat kişiyi terfi ettirebilir. Zikir sonrası ağızda oluşan nurani tükürüğün yutulması, nefsani haller karışmışsa tükürülmesi gibi uygulamalar, sâlikin içsel durumunu ve manevi temizliğini gösteren sembolik derslerdir.

Son olarak, irfânî yolculukta duygusal şartlanmalardan kurtulmak ve ilmi bir konuma geçmek esastır. Şeriat ve tarikat mertebeleri, duygusal bağlarla perdelenebilir. Tarikatın şeriattan farkı, duygunun biraz üretilmiş olmasıdır; ancak bu duygusallık, mertebe ve ilim yönünden ilerlemeye engel olabilir. Sürekli aynı şeyleri tekrar etmek, tek yönlü beslenmek gibi bir bıkkınlığa ve ilerleyememe hissine yol açar. Bu çemberi kırmanın tek yolu, irfan ehli olmak, yani Arif ismi verilen kimselerin yolundan gitmektir. Bu, hayat, İslam ve Allah'a bakış açılarında köklü bir inkılap gerektirir. Arifler, Sıfat mertebesinde yani Hakikat mertebesinde faydalı olurlar ve kişiye kendini tanıtarak Hakk'ı bilme yolunu açarlar.