Şuaybiyye Fassı'nın sâlik için pratik yansıması nedir?

Şuaybiyye Fassı, sâlikin seyr-i sülûkundaki mânevî ilerleyişinde kalbin merkeziyetini ve işleyişini ele alır. Bu fassın pratik yansıması, sâlikin kalbini ilâhî tecellîlerin yansıdığı bir ayna olarak görmesi ve bu aynayı mâsivâdan, yani Hak dışındaki her şeyden temizlemesi gerekliliğidir². Sûfîler, insanın gönlünü ilâhî tecellîlerin yansıdığı parlak bir aynaya benzetirken, mâsivâyı da bu yansımayı engelleyen tozlara teşbih etmişlerdir. İlâhî tecellîlerin yansıması için aynanın tozlardan silinip temizlenmesi şart koşulmuştur. Hüseyin Lâmekânî'nin "Pâk eyle gönül çeşmesin tâ durulunca" mısraı bu görüşün bir ifadesidir².

Bu temizlenme süreci, sâlikin nefsî arzularından ve aklî gururdan geçmesini gerektirir. Aksi takdirde, sâlik hayalin tatlı tuzağına düşebilir ve marifet ile keşf sandığı şeyleri kendi hayalinin yansıması olarak yaşayabilir. Bu durum, tasavvufî terbiyenin en tehlikeli noktasıdır, zira sâlik seyrinde hevâsına kulluk eder ve Hakk'a değil, kendi ilâh tasavvuruna yönelir³.

Şuaybiyye Fassı'nda ârifin kalbi hakkındaki ayrıntılar, kalbin mükâşefe-i sırrın gerçekleştiği bir mahal olduğunu gösterir. Mükâşefe-i sır, sâlikin kendi sırrını, ezelî hakikatini ve Hak ile ilişkisinin mahiyetini idrâk etmesidir. Âriflere göre kalp, mehtapların yansıması ve doğuş yeri olan hakikat cennetinin kapısıdır¹. Bu, sâlikin kalbini arındırarak ilâhî ilimlerin ve hakikatlerin kendisine açılmasını sağlaması gerektiği anlamına gelir. Mürşid-i Kâmilin gönül aynası veya Rabb-i Hass aynasına Veli ve Mü'min esmaları aracılığıyla yansıyan ilâhî ilimler, Nefs-i Küll mertebesinden sohbetler ile sâliklere içirilir. Bu ilmi açılımlar, sâlikin çalışmalarına yansır ve onun seyrini derinleştirir⁴·⁵·⁶·⁷·⁸·⁹.