Şûrâ kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Şûrâ kavramı, tasavvufî sülûkta önemli bir mertebeyi ifâde eder. Kitapta Şûrâ Sûresi'nin 38. âyeti olan "Onlar, Rablerinin davetini kabul ederler ve namazı dosdoğru kılarlar. Onların işleri de kendi aralarında bir istişare iledir. Kendilerine verdiğimiz rızıktan onlar Allah yolunda harcarlar" (42/38) bağlamında ele alınır. Bu âyet, rubûbiyet mertebesi âyetlerinden biri olarak kabul edilir.

Sâlikin bu mertebede gerçekleştirmesi gerekenler şunlardır:

1. Rabbin Davetine İcâbet: İnananların, "hâdî" olan Rablerinin davetini vâcip kabul etmeleri gerekir. Bu, Hakk'ın emirlerine tam bir teslimiyetle yönelmek anlamına gelir.

2. Salâtın İkâmesi: Namazın dosdoğru kılınması, sadece zâhirî hareketlerden ibaret değildir. Öncelikle "kıyâm ederek, yani nefsinin kıyâmetini kopararak" Tevhîd-i Ef'âl peygamberi olan İbrâhîm (a.s.) gibi kendi varlığındaki melekî kuvvetlere ve birimsel esmâlara imâm olmasıdır. Bu, nefsin arındırılması ve varlıktaki ilâhî tecellîlerin idrâk edilmesiyle başlar. Daha sonra "salât-ı vustâ olan rubûbiyet mertebesi namazı" kılınır ki bu, sıfat mertebesi namazı olan "salât-ı dâimûn hâli"ne ulaşmayı sağlar, yani her an namazda olma hâlidir. Bu hâlin kemâl noktası ise "Zât-Muhammediyet mertebesi ile cem edilip Allah (c.c.) ile olan mukâbele hâlinde olan namazın ikâme edilmesidir".

3. İstişâre: İşlerin aralarında danışma ile yapılması, zâhirî bir eylem olmanın ötesinde, tasavvufî bir derinliğe sahiptir. Genellikle kişiler bir işin hayırlı olup olmadığını anlamak için istihâreye yatarlar. Ancak kitap, rüyaya vehim ve hayalin karışma ihtimâli olduğunu ve bu rüyayı doğru değerlendirecek irfân ehlini bulmanın zorluğunu vurgular. Bu nedenle, "istişâreden ziyade ehli ile yapılan istişâre kişiyi doğru yola iletir". Hakîkî rızk olan ma'nâ rızkı da irfân ehli tarafından dağıtılır. Bu, mürşid-i kâmil ile yapılan istişârelerin önemini gösterir.

Bu mertebeye ulaşmak için sâlikin, nefsânî heveslerden, zan ve hayalden, gafletten soyunarak, saf bir gönülle hareket etmesi gerektiği belirtilir. Kalbin mühürlenmesi, kesret perdesinin kalınlaşması ve gaflet perdesinin oluşmasıyla hakîkati görememeye yol açarken, tevhîd nuruyla aydınlanmak bu perdeleri kaldırır. Bu bağlamda, Şûrâ, sâlikin içsel ve dışsal âlemde Hakk ile sürekli bir irtibât hâlinde olmasını, işlerini ilâhî rehberlik ve irfân ehlinin tavsiyeleri doğrultusunda yürütmesini ifâde eden yüksek bir tasavvufî mertebedir.