Şûrâ Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, hem bireysel tecrübeleri hem de toplumsal ilişkileri kapsayan geniş bir yelpazede ele alınır.

1. Varlığı Hakk'a Teslim Etme ve Günahlardan Arınma: Sâlikin en büyük günahı, "Ben varım" diyerek varlık iddiâsında bulunmasıdır. Bu, Hakk'a karşı yapılan en büyük hayasızlıktır. Hakikat ehli, öfkelendiğinde dahi bunun Hakk'tan geldiğini bilir ve nefsinin bu hâli gerçekleştirmesine rağmen, ölçüsüyle kendindeki Hakk'ı korur. İçerden kızmaz, dışarıdan ise zahirî hükme göre davranır. Günah, vahdet şuuruna bir perdedir; haya ise bu perdeyi yırtan nurdur. Ârif, öfkesinde bile rahmeti görendir, zira her varlığın O'nun aynası olduğunu bilir. (Kaynak 1) Bu, sâlikin niyet ekseninde varlık iddiasından vazgeçip fiil ekseninde her eylemini Hakk'a nispet etmesiyle gerçekleşir.

2. Namazın Mertebeleri ve İstişarenin Önemi: Namazın ikame edilmesi, öncelikle nefsin kıyametini kopararak Tevhid-i Ef'âl peygamberi olan İbrâhîm a.s.'ın kendi varlığındaki melek-kuvvelere ve birimsel esmâlara imam olmasıyla başlar. Daha sonra rububiyet mertebesi namazı olan salât-ı vusta ve sıfât mertebesi namazı olan salât-ı daimun hâline ulaşılır. En kemâl hâli ise Zât-Muhammediyet mertebesi ile cem edilip Allah c.c. ile olan mukabele hâlinde namazın ikame edilmesidir. Sâlik, bu mertebeleri idrâk ederek namazını bir mirâc hâline dönüştürür. Ayrıca, bir işin hayırlı olup olmadığı konusunda istihareden ziyade, ehli ile yapılan istişare kişiyi doğru yola iletir. Hakiki rızık olan ma'nâ rızkını da irfan ehli, kırkta birini kendine ayırıp diğerlerini ihtiyacı olan irfan ehline dağıtır. (Kaynak 1) Bu, sâlikin fiil ekseninde namazı bir makâm olarak idrâk etmesi ve hâl ekseninde istişare ile Hakk'ın iradesine teslim olmasıdır.

3. İnsan-ı Kâmil'in Hakikati ve Perdelenmeme: Sâlik, İnsan-ı Kâmil'in kesif beşerî suretine bakıp da, o suretle zahir olan vücûd-i vâhid-i latiften perdelenmemelidir. İnsan-ı Kâmil'in sureti, ilahî letafetin onun varlığında mevcut olduğu bir elbisedir. Allah-ı Latif, ibâdının kisve-i taayyününe bürünerek bu kesif âlemde zahir ve mütecelli etmektedir. Hak, ayn-ı küldür ve her "ayn"ın aynısıdır. Onun her "ayn"da zuhuru ve tecellîsi, o "ayn"ın gereğine göredir. Kemaliyle zuhuru ve tecellîsi ancak İnsan-ı Kâmil'in "ayn"ındadır. Adem'in kesif heykeli ve taayyünü, onun zahirdeki varlığı örtü ve perdedir. İnsan-ı Kâmil, kendisinde ilahî latif hakikat varlığı mevcut olduğundan bütün secdelerin kıblesidir. (Kaynak 2) Bu ders, sâlikin mârifet ekseninde İnsan-ı Kâmil'i bir ayna olarak görüp, onun zahirî suretine takılıp kalmadan bâtınî hakikatini idrâk etmesini sağlar.

4. Amellerin Karşılığı ve Nefsin Terbiyesi: Her bir hâlin akabinde gelen hâl, evvelkinin cezasıdır. Yani ne ekilirse o biçilir. Ruhani hâller de böyledir; bir hâlin akabinde meydana gelen ikinci hâl, evvelki hâle tabidir. Eğer hâl-i evvel hoş ise cezası da hoş olur, nahoş ise ikinci hâl de nahoş olur. (Kaynak 2) Bu, sâlikin fiil ve hâl ekseninde amellerinin sonuçlarını idrâk etmesi ve nefsinin arzularına göre değil, Hakk'ın rızasına göre hareket etmesi gerektiğini gösterir.

5. Peygamberlerin Mertebeleri ve Seyr-i Sülûk: Ülü'l-azm peygamberlerin mertebelerinden bahsetmekten maksat, peygamberler tarihi okumak değil, onların hayat tecrübelerinden ilham alarak yolu kısaltmak ve istifade etmektir. Tüm mertebeler İslâm'ın içindedir. Bu mertebeler yaşanamazsa, gerçek mirâc tecrübe edilemez. Necdet Ardıç'a göre ülü'l-azm peygamberlerin yaşadıkları hâl ve durumları, sâlikin hayat seyrinde mutlaka tecrübe etmesi gerekir. Hakikat-i Muhammediyye'nin farklı zamanlarda farklı tezahürleri olan bu peygamberlerin hakikatlerini anlamak, aslında mânevî seyrin amacıdır. Bu süreç sadece bir bilme hâli değil, aynı zamanda "Olma" hâlidir. Âdemiyyeti idraktan sonra sırasıyla Nuhiyyet, İbrahimiyyet, Museviyyet, İseviyyet ve Muhammediyyet mertebelerini idrak etmek şarttır. (Kaynak 5) Bu, sâlikin mârifet ekseninde peygamberlerin mertebelerini kendi sülûkunda birer makâm olarak görmesi ve bu makâmları tecrübe ederek kemâle ermesidir.

6. Batılı Yok Etme ve Hakk'ı Gerçekleştirme: "Yalan uydurup Allah'a iftira etti" diyenlerin batında Hakk'ı inkâr ettikleri ve vahdeti perdeledikleri belirtilir. Kalbin mühürlenmesi ise kesret perdesinin kalınlaşarak gaflet perdesine, nefsin perdelenmesine ve nihayetinde ebedî hüsrana, yani hakikati görememeye götürür. (Kaynak 6) Bu ders, sâlikin niyet ekseninde Hakk'a iftiradan kaçınması, fiil ekseninde batılı yok etmeye çalışması ve hâl ekseninde kalbinin gaflet perdesinden arınarak tevhîd nuruyla aydınlanması gerektiğini vurgular.