Tâ-Hâ 12 ayetindeki Na'leyn'in hikmeti kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Tâ-Hâ 12. ayetindeki "nalınlarını çıkar" emri, tasavvufta bir hikmet olarak ele alınır. Hikmet, Hak'ın eşyayı yerli yerine koyma sıfatı olup, sâlikin bu sıfata ayna olma mertebesidir. Bu ayetteki nalın, tasavvufî anlamda sâlikin dünyevî bağlarını, nefsânî arzularını ve maddî yoğunluklarını temsil eder. Sâlikin, Hakk'ın huzuruna çıkmadan önce bu bağlardan arınması, mânevî bir temizlik ve hafifleme sürecine girmesi gerektiği vurgulanır. Bu durum, sâlikin seyr-i sülûk yolculuğunda³ cisminin yoğunluğunu ve nefsinin sıfatlarını gidermesi, latif ruhunun vahdet tarafına akıp gitmesiyle ilişkilendirilir⁴.

Bu hikmetin bir diğer mertebesi ise mîzân kavramıyla açıklanır. Mîzân, tasavvufta kalbin Hak ile halk arasındaki dengesi olarak ifade edilir. Nalınları çıkarmak, sâlikin bu dengeyi kurma çabasının bir parçasıdır. Nefs terbiyesinde mücâhede ve riyâzet elzem olmakla birlikte, nefsi ölçüsüzce ezmek fıtratın potansiyelini köreltirken, tamamen serbest bırakmak hevâya esir eder. Buradaki hikmet, nefsi aşırılıklardan arındırıp Hakk'a hizmet edecek bir itidale kavuşturmaktır². Bu, aynı zamanda nâsût mertebesindeki insanın, üst mertebelerin (lâhût, ceberût, melekût, misâl) bütün ahkâmının câmi olması için nefsânî bağlardan arınarak mânevî yükselişini ifade eder. Nalın, bir yandan yere sağlam basmayı ve dış zararlardan korunmayı simgelerken¹, diğer yandan da sâlikin mânevî yolculuğunda aşırıya kaçmadan, mutedil bir çizgide yürümesi gerektiğini vurgular. Bu, ilâhî hikmetin bir tecellîsi olarak, her şeyin bir nizam ve gâye üzere halk edilmiş olduğu gerçeğiyle de örtüşür.