Târık kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Târık kavramı, tasavvufî sülûkun farklı mertebelerinde tezâhür eden bir hakîkat olarak ele alınır. Kitapta, Târık Sûresi'nin ilk üç âyeti üzerinden bu kavramın tasavvufî yorumu derinlemesine incelenir.

1. Mertebe: Gönül Göğünde Zulmeti Delen Yıldız: Târık, lügatte "gece yürüyüşü yapan", "geceleyin gelen" veya "yıldız" anlamına gelir. Tasavvufta ise "gönül göğünde bulunup zulmet-karanlığı delip geçen yıldız" olarak yorumlanır. Bu, sâlikin nefsinin cahilliğinden kaynaklanan karanlıkları ilim ve idrâk ile aydınlatması anlamına gelir. Zulmetin iki yönü vardır: "nefsinin cahili olmak" ve "nefsinden cahil olmak". Târık, bu zulmet perdelerini delerek hakîkate giden yolu aydınlatır.

2. Mertebe: İdrâk ve Müşahedeli Bilgi: Târık Sûresi'nin ikinci âyetindeki "Târık nedir, bildin mi?" hitabı, öncelikle Hazret-i Muhammed'e (s.a.v.) ve daha sonra ümmetine yöneliktir. Hazret-i Peygamber (s.a.v.) için bu, Târık'ı idrâk etmiş olma hükmündeyken, ümmet için "idrâk edebildin mi?" veya "etmeye çalış" şeklinde bir dikkat çekmedir. İdrâk, "kişinin bünyesine işlemiş müşahedeli bilgi" demektir. Bu, Târık'ın hakîkatini yalnızca akılla bilmekle kalmayıp, onu derûnî bir şekilde tecrübe etmek ve yaşamak anlamına gelir. Bu mertebe, ilimden hâle, hâlden makama ve nihâyet tahakkuka uzanan bir süreci ifade eder.

3. Mertebe: Benlik Mertebelerinde Faaliyet Gösteren Yıldız: Târık, farklı benlik mertebelerinde faaliyet gösteren bir yıldız olarak ele alınır. Kitapta "Necm – Nefsi benlik", "Kevkeb – İzâfî benlik", "Şı'ra – İlâhî benlik" ve "Târık – her mertebede faaliyet gösteren yıldız" şeklinde bir tasnif yapılır. Bu tasnife göre, nefsi benliğin ortadan kalkmasıyla diğer benliklere ulaşmak mümkündür. Târık, sâlikin bu benlik mertebelerinde seyr ü sülûk ederken karşılaştığı zulmetleri delen, yol gösteren ve hakîkate ulaştıran ilâhî bir tecellîdir. Her mertebede, Târık'ın parlaklığı ve delme gücü, sâlikin idrâk seviyesine göre farklılaşır. Bu, sâlikin kendi iç âlemindeki karanlıkları aşarak ilâhî nûra vâsıl olma yolculuğudur.