Târık Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, üç temel yaşam halini idrak etmesiyle başlar: Şeriat (şer'î ve fıkhî İslâm), Tarikat (duygusal sûfî İslâm) ve Hakikat ve Ma'rifet (irfânî İslâm). Kitaplar, özellikle irfânî İslâm mertebesi itibarıyla kaleme alınmıştır ve bu mertebelerin anlaşılması için tevhidî bir alt yapıya ihtiyaç duyar.

Sâlikin seyri, "ben" kavramının idrakiyle başlar. İlk seyirde nefsânî benlik üzere ilmî çalışmalar yaparak ilm'el yakîn olarak ilerler. Bu seyirde rüyalarla durumunu anlamaya başlar ve "Necm" yıldızının yansımasıyla nefsî benliğini idrak eder. Bu aşamada mürşidinin "Rasûl'ün Rasûlü" olduğunu anlar ve Ef'âl mertebesi itibarıyla İbrâhîmîyet Kurbânı'nı yaşar. Bu, "koç" yani gönül evladıdır ve sâlik kendi kendine halife olur, nefsini bilerek Rabb'ini tanıma mârifetine irfânî zevkle erişir. Ancak başkasına eğitim verme durumu yoktur.

İkinci seyir, izafî benlik üzere olan tarikat seyrdir. Burada sâlik "izafî benliğe" ulaşır. "Kevkeb" yıldızı ile seyrini sürdürür ve ışığını bu yıldızdan alır. Bu seyirde risâlet seyridir ve sâlik, mürşidinde gördüğü izafî benliğini kesebilirse, Mûsevîyet hakikatlerini yaşar. Buranın kurbânı "icl" ve "inek"tir. Bu çalışmaları bitiren sâlik, "Ma'rifet-i Mübdi"ye, yani icad edenine tam bir fakr ve ihtiyaç içinde olur. Bu kişi rehber halifelik yapabilir ve çevresindekilere ufak çaplı eğitimler verebilir.

Seyrini daha ileriye götürmek isteyen sâlik, ilâhî benlik denilen noktadan seyrini sürdürmeye başlar. Burada seyrine devam eden sâlik, "Işk"ını ve ışığını "Şı'râ" yıldızından alır. Bu seyir Ayn'el Yakîn ve yaşantıda oluşan rûhânî bir seyirdir. Burası ilâhî benlik noktası olduğu için, mürşidde görülen hayâlî Hakk muhabbetinin kesilmesi, kişinin ölmeden önce ölmek hakikatine ermesidir. Bu, İsevîyet ile bağlantılıdır ve havailiği temsil eden kuş türü (hayâlî gönül kuşu) kurbânıdır. Bu seyirde sâlik, "Kelime-i Tevhid" seyrinde "elif"in 4. noktasına kadar olan Nefs-i Mutmainne'ye kadar olan nefs benlik seyrini tamamlar. "Elif"in beşinci katında ise Radiye mertebesine ulaşır. Burada izafî benliği ile yaşar, ancak bunda da geçmesi gerekir. Seyr-i sülûkun son mertebesi olan Nefs-i Safiye'ye ulaşanlar, "Allah" kelimesini lafzen kolayca okusalar da, manen ve fiilen müşahede ettiklerini zannederler. Oysa gerçek "lâ ilâhe illâ"dır. İrfan ehli bir rehber, sâliği "illâ"dan "Allah" lafzının başındaki "elif"e tehlikesizce geçirerek, mahbubların menziline ayak bastırır. Burası "Harem" bölgesidir ve ancak irfan ehline izin vardır. "Kelime-i Tevhid"de "lâ ilâhe illâ" sevenlerin, "Allah" kısmı ise sevilenlerin bölümüdür. Buraya geçmek isteyenlerin izafî benliklerini terk etmeleri gerekir. Aksi takdirde, izafî benliklerinin artarak nefsî benliklerine düşme ihtimalleri çok yüksektir. Bu yolculukta sâlik, Hakk'ın ilminin Zât'ının aynı olduğunu idrak eder ve "İnsan-ı Kâmil" için de bu hal böyledir. Arif, peygamberlerin varisidir ve "Hakikat-i Muhammedîye"ye vasıl olmuştur.