Tasavvuf Izâhları Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için irfânî dersler, öncelikle her nefesi Hak'tan alıp Hak'ka verme bilinciyle başlar. Bu, kişinin kendi zâtını bilmesiyle mümkün olur; zira zâtını bilmeyen, nefesini de zâtıyla alıp veremez. Kişi, zâtını bilme yolunda ilerledikçe, eskiden edindiği lüzumsuz bilgileri dışarıya atar ve yerine lüzumlu olanları doldurur, böylece gücü artar. Bu süreçte, irfan sahibi, Hak'tan alıp kendi varlığındaki Hakkanî yönüne bağlama ile aradaki ikiliği ve perdeyi kaldırır.

İrfan ehli, kayıtlanmaktan uzaklaşma prensibiyle yaşar. Gerçekten ârif olan bir irfan sahibi, herhangi bir itikad ile kayıtlanmaz; çünkü kendi varlığının hakîkatini idrak ettiğinde, nefsaniyetinin geçici ve hükümsüz olduğunu anlar. Bu, tarikatın kemâli olan "ârif"lik makâmıdır. Ancak bu makâmın ötesinde, "ârif-i billâh" mertebesi vardır ki burada kişi, Hak'kı bilmekle çok daha kapsamlı bir yaşama sahip olur ve hiçbir şeyle kayıtlanmaz. Bu, bütün itikatları kapsayan, özünü bilen ve her yüzde Hak'kın tecellisini müşahede eden bir hâldir.

Sâlikin irfânî yolculuğu, fiiller âleminden başlayarak esmâ ve sıfat âlemlerindeki tevhidi idrak etmesiyle devam eder. Bu idrak, kişiyi kendi gerçek kişiliğine, yani akıl mertebesindeki özüne ulaştırır. Bu mertebede kişi, Kur'an'ı dışarıdan okunan bir kitap olarak değil, kendi varlığında tezahür eden bir hakîkat olarak idrak eder. Bu seviyeye ulaşmak için sâlikin "fenâfişşeyh" ve "fenâfirrasul" mertebelerinden geçmesi gerekir ki bu, mürşidinin ve Resûl'ün hakîkatini kendi varlığında idrak etmesiyle gerçekleşen mânevî bir dönüşümdür.

İrfan ehli, âlemdeki her şeyi Hak'ın isimlerinin zuhuru olarak görür ve bu nedenle karşı tarafta suç ve kusur görmez. Bu bakış açısı, kişinin kendi varlığındaki eksiklikleri gidermesine ve âlemdeki her zerrenin yerli yerinde olduğunu idrak etmesine yardımcı olur. Sonuç olarak, irfan sahibi, beşeriyet yorumunu ortadan kaldırarak hâli ve yaşantıyı olduğu gibi kabul eder, böylece hayatını sıkıntıya sokmaz ve adaleti tesis eder.