Tasavvuf Izâhları "Tasavvuf Izâhları" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

"Tasavvuf Izâhları" kitabının merkez teması, tasavvufî kavramların derinlemesine anlaşılmasına yönelik bir rehber sunmaktır. Bu eser, Muhyiddin İbn Arabî'nin "Fütuhat-ı Mekkiyye" adlı kitabından seçilmiş bölümlerin İsmail Hakkı Bursevî tarafından yapılan şerhlerini, Osmanlıca aslından günümüz Türkçesine aktararak, tasavvufî terminolojiyi okuyucunun idrakine sunar. Kitabın temel amacı, tasavvufî hakikatleri "gizli bir hazine" olmaktan çıkarıp, bu alanda meraklı olanlara yol gösteren bir kılavuz olmaktır.

Kitabın asıl dayanağı, "suyun rengi kabının rengidir" ve "bütün eşyaya ışık veren Hakk'ın nurudur" gibi temel tasavvufî prensiplerdir. Nitekim Nur Suresi 35. ayette geçen "Allah semaların ve yerin nurudur" ifadesi, bu ilahî nurun her şeyde tecelli ettiğini vurgular. Ariflerin "Akabinde Allah'ı görmediğim hiçbir şey yok", "Bir şey görmem ki onda Allah'ı görmüş olmayayım" gibi ifadeleri, Hakk'ın eşyadaki tecellisini müşahede etme mertebelerini gösterir. Bu müşahede, "afak" yani dış dünyadaki beş ayrı seviyede gerçekleşirken, arif-i kâmil bu görüşlerin tamamına vakıf olduktan sonra nefsinde beş görüşe daha vakıf olur ki bunlar "enfüsî"dir ve keşfi haram olduğu için açıklanmaz. Bu durum, tasavvufî bilginin sadece nazarî değil, aynı zamanda yaşantısal bir tecrübe olduğunu, "tadmayan bilmez" kaidesince vurgular.

Kitap, arifin hakikatini ve itikatla kayıtlanmamasını da ele alır. Arif-i billah, itikadında "heyula gibi" olup, her sureti kabul eder ve kendinde bir değişme olmaksızın bütün itikatları kapsar. Bu, ilahî bilgideki yerini koruyarak, her türlü itikadı cem etme ve aslına vakıf olma halini ifade eder. Bu bağlamda, Cenab-ı Hakk'ın cemal ve kemalinden kibriya perdesini kaldırıp zuhur etmesi ve ehl-i cennetin bu tecelliyi inkar etmesi hadisi, ilahî hakikatin idrakindeki zorlukları ve mertebeleri gözler önüne serer. Kitap, tasavvufî kavramların izahı yoluyla sâliklere, bu hakikatleri idrak etme ve irfan sahibi olma yolunda bir kılavuzluk sunar.