TB. Kelime-i Âdemiyye "TB. Kelime-i Âdemiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inde her peygamber, bir "kelime" (kelime-i hâs) olarak ele alınır ve onun nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrı "Fass" (yüzük taşı) olarak sunulur. Âdemiyye Fassı, halîfetullah hakîkatini ve insân-ı kâmilin asıl yapısını menşei kılar. Âdem (a.s.) "cemi esmaya sahipti" ve "cemi esmanın bütün mertebeleri kendisinde mevcuttu." Bu durum, onun Kelime-i İlahiye olmasının ve bütün âlemlerin mertebelerini bünyesinde toplamasının sebebidir. "Ne var âlemde o var Âdemde" ifadesiyle, Âdem'in hem zâhirî hem de bâtınî yönden âlemlerde ne varsa hepsini ihtiva ettiği belirtilir.

Âdem'in halife olması, kendisinde bütün varlığın oluşundan kaynaklanır. Eğer varlıkların sadece bir kısmı kendisinde olsaydı, kemalli bir halife olamazdı. Halife olabilmesi için, âlemlerde zâhir, bâtın, latif, kesif ne varsa hepsinin Âdemî manada, Âdem-i İlâhî'de bulunması gerekir. Bu, bir hükümdarın vezirinin, hükümdarın tüm bilgilerine ve hukukuna sahip olması gibi, Âdem'in de bütün mertebelerin özelliğini kendinde barındırmasıyla mümkün olur. Bu sayede Âdem, "halife-i mutlak" olur.

Hakk Teâlâ, Âdem'deki bu icmali vücudu, yani toplu halde bulunan özellikleri, nefes-i Rahmânîsiyle tafsile çıkarmayı dilemiştir. Bu durum, bir çekirdeğin toprağa ekilip ağaca dönüşmesi ve meyve vermesi gibi, icmalden tafsile geçişi ifade eder. Çekirdekte her şey toplu halde bulunurken, çimlenip ağaç olduğunda dallar, yapraklar, çiçekler ve meyvelerle tafsilata dönüşür. Bu tafsilat, tekrar meyvenin içindeki çekirdekle icmale döner. Âlemdeki tüm oluşların özünde bu "nefes-i Rahmânî" yatar. Bu nefes, Cenab-ı Hakk'ın "Huu" diye verdiği nefesle âlemlerin esmâ-ül hüsnânın genişliğiyle açılmasını sağlamıştır.