İçeriğe atla

TB. Kelime-i Âdemiyye ve TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye'nin tasavvufî dilleri arasındaki fark nedir?

Çaprazlama22 görüntülenme6 kaynak
Kısa cevap

Tasavvufta Kelime-i Âdemiyye, Kelime-i İdrîsiyye ve Kelime-i İbrâhîmiyye, sâlikin sülûkunda farklı mertebeleri ve idrak seviyelerini ifade eden, kendine özgü hakikatleri barındıran kavramlardır. Kelime-i Âdemiyye, insanın yeryüzünde birey olarak varoluşunu ve hakikatini idrak etmesini temsil ederken¹, Kelime-i İbrâhîmiyye gayb âleminden zâhir âlemine doğru bir yolculuk ve rüya vasıtasıyla geçilen bir mertebedir¹. Kelime-i İdrîsiyye ise doğrudan kaynaklarda detaylandırılmamış olmakla birlikte, tasavvufî terminolojide berzah kavramıyla ilişkilendirilen âlem-i misâl ve sülûkî tahavvül anlarını içeren bir mertebe olarak düşünülebilir. Bu kelimeler, Necdet Ardıç gibi mürşitlerin öğretilerinde, Kelime-i Tevhîd'in farklı zuhur ve idrak katmanlarını açıklamak için kullanılır².

Detaylı cevap

Tasavvufî kavramlar, lugat, akâid ve mârifet olmak üzere üç farklı dilde ele alınır. Bu üç dil, bir kavramın zâhirî anlamından bâtınî hakikatine doğru bir tahkîk süreci sunar. Kelime-i Âdemiyye, Kelime-i İdrîsiyye ve Kelime-i İbrâhîmiyye de bu çok katmanlı yapıda değerlendirilir.

Kelime-i Âdemiyye: Bu mertebe, sâlikin manâ-yı Âdemiyye'yi hayal ve vehim cennetinden beden arzına indirmesiyle, kendisinin yeryüzünde bir birey olarak hakikatiyle yaşamağa dönüştüğünü fark etmesini ifade eder¹. Âdemiyyet mertebesi, Ahadiyyet "elif"i ile Vahidiyyet "mim"inin cem'ini (toplamını) ve Âdem sûretinin Muhammedî sûretten istifadeyle kemale ermesini içerir³·⁴. Bu, insanın kendi varoluşunun ve hakikatinin idrakine varmasıdır.

Kelime-i İbrâhîmiyye: Bu mertebe, gayb âleminden zâhir âlemine doğru bir yolculuğu ve bu yolculuğun bir "rüya" vasıtasıyla gerçekleştiğini belirtir. Sâlikin seyr-ü sülûkunda İbrâhîmiyyet mertebesine geçiş, kendine has bir rüya ile mümkün olur¹. Bu, sâlikin bâtınî keşifler ve ilâhî ilhamlar yoluyla hakikatlere ulaşmasını simgeler.

Kelime-i İdrîsiyye: Verilen kaynaklarda Kelime-i İdrîsiyye'ye doğrudan bir açıklama bulunmamaktadır. Ancak, Fusûsu'l-Hikem'de Hz. Şît'in "Kelime-i Şîsiyye"sinin Hikmet-i Nefsiyye (ilâhî nefes/atâ) ile anıldığı ve ilk "hibe çocuk" olarak atânın sembolü olduğu belirtilir⁵. Tasavvufta berzah kavramı, iki âlem arasındaki mertebe-i vâsıta olarak tanımlanır ve âlem-i misâl ile sülûkî tahavvül anlarını içerir. İdrîsiyye Fassı'nın bu kavramın menşei olduğu belirtildiğinden, Kelime-i İdrîsiyye'nin berzahî geçişler, âlem-i misâl ve sâlikin nefs ile ruh arasındaki dönüşüm anlarını ifade eden bir mertebe olduğu çıkarımı yapılabilir.

Necdet Ardıç gibi mürşitler, Kelime-i Tevhîd'i Ahadiyyet ve abdiyyet mertebelerinin, zât, sıfat, esmâ ve ef'âl mertebelerinin, şeriat, tarikat, hakikat ve mârifet mertebelerinin izahı olarak görür². Bu bağlamda, Âdemiyye, İdrîsiyye ve İbrâhîmiyye kelimeleri, Kelime-i Tevhîd'in farklı zuhur ve idrak katmanlarını temsil eden, sâlikin manevî yolculuğundaki duraklardır. Kelime-i Tevhîd'in her mertebesi itibarıyla telaffuz ve telakki edilmesi, bütün âlemler düzeyinde tek bir Kelime-i Tevhîd'i dile getirmek anlamına gelir⁶.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Altı Peygamber (Cilt 3), s. 21“Kelime-i İbrâhîmiyyet mertebesi yukarıda özetle bildirildiği gibi bir “rû’ya” vasıtasıyla gayb âleminden zâhir âlemine doğru yolculuğa çıkmıştır. İşte bizimde s”Oku
  2. 2Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“-Kelime-i tevhid, ahadiyyet ve abdiyyet mertebelerinin izahıdır. -Kelime-i tevhid zat, sıfat, esmâ ve ef’al mertebelerinin izahıdır. -Kelime-i tevhid şeriat, ta”Oku
  3. 313 ve Hakîkat-i İlâhiyye, s. 32“Âlem de devr eden Ahadiyyet “elif-i” (vücüb – vacib) Vahidiyyet “mim-i” (imkân’dır.) Ve bu mim O elif-in aynasıdır. Ve sûret-i âlem-e sûret-i Âdem kaynak olmuş ”Oku
  4. 4Fâtiha Sûresi, s. 33“Âlem de devr eden Ahadiyyet “elif-i” (vücüb – vacib) Vahidiyyet “mim-i” (imkân’dır.) Ve bu mim O elif-in Aynası’dır. Ve sûret-i âlem-e sûret-i Âdem kaynak olmuş”Oku
  5. 5Hz. Şît a.s. -
  6. 6Kelime-i Tevhîd, s. 302“Bu arada şu sırra dikkat çekmek isterim, “Kelime-i Tevhid”i her mertebesi itibariyle o mertebenin hali içerisinde telaffuz ve telakki edenlerin tamamı, bütün al”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.