TB. Kelime-i Hûdiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin irfanî dersleri, öncelikle Hak ile sürekli huzurda olma prensibine dayanır. Kaynakta belirtildiği üzere, "arif bu tenbîh üzerine her yerde ve her anda Hakk’ı müşahede ettiğinden her nefeste Hak ile huzur üzeredir. Ve hangi nefeste kabz olunursa olunsun Hak’la hâzır iken kabz olunur." (Kaynak 1). Bu durum, sâlikin her anını Hak ile geçirmesi gerektiği anlamına gelir. Gaflet anında ruhun kabzedilmesi ihtimaline karşı, sâlikin her daim Hak ile meşgul olması, onun ahirette de Hak ile haşrolunmasının temelini oluşturur. Bu, "Yaşadığınız gibi ölür ve öldüğünüz gibi haşr olunursunuz" hadisi şerifiyle de desteklenir (Kaynak 1).

İkinci önemli ders, kendi hakikatini bilmedir. "Hayatın gerçek ma’nâda anlaşılabilinmesi için ilk şart, kişinin hakikati itibari ile kendisini bilmesidir. Kendisini bilmeyen kişinin ilmi ne kadar çok olursa olsun hayal ve vehmine dayanmaktadır..." (Kaynak 3). Bu, "nefsine ârif olan Rabb’ine ârif olur" hükmüyle de pekiştirilir. Sâlik, kendi hakikatini idrak ederek, kendinden geçen Hak'ka giden yolu bulur. Bu idrak, kişinin vehim ve benlikten sıyrılarak Hak'kın varlığını kendi varlığında görmesini sağlar.

Üçüncü ders, ilm-i ercül yani "ayaklar ilmi" ile Hak yolunda sülûk etmektir. Bu ilim, sâlikin içinde bulunduğu âlem-i tabiatın mertebelerinde yürüyerek, beşerî sıfatlardan ve nefsanî kederlerden arınmasıyla elde edilir (Kaynak 5). Ayaklar, Hak yolunda yürümenin ve çaba sarf etmenin sembolüdür. "Zîrâ şol bir târık ki o sırattır ve üzerinde sülük ve meşy olunur, sa’y ancak ayaklar ile olur" (Kaynak 5). Bu ilim, sâlikin kendi nefsinde müstakil bir hareket kudreti olmadığını, Hak'kın kendisini özel Rabb'inin hükmü altında yürüttüğünü zevk ve şuhud ile bilmesini sağlar.

Son olarak, sâlikin tevhid ilminden haberdar olması ve Hak'kın çok nisbetleri ve muhtelif vecihleri olduğunu idrak etmesi gerekir. "İşte Kur’an-ı Kerim’in hakikatini anlamak için bu tevhid ilminden haberdar olmak gerekiyor ki anlaşılabilsin" (Kaynak 1). Bu idrak, sâlikin "Ahad" ve "Vahid" olan mutlak ilahın benzersizliğini şuurunda ve şuhudunda meydana getirmesini sağlar. Böylece sâlik, her mevcudun Hak'kın tecellisi olduğunu ve her birinin bir ismin hükmünü ve ilahi nisbetleri izhar ettiğini anlar (Kaynak 4). Bu anlayış, sâlikin şirkten kurtulup, Hak'kın birliğini tam anlamıyla idrak etmesine yol açar.