TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük hayattaki irfânî dersler, Hakikat'e ulaşma yolunda atılan adımlardır ve bu adımlar, sadece teorik bilgiyle değil, bizzat yaşantıyla elde edilir.

Nefsini Bilmek ve Kur'an'ı Nefsinden Okumak: Sâlikin ilk ve en önemli dersi, kendi nefsini bilmesidir. Kitapta belirtildiği üzere, "Bir insanın gerçek Kur’an’ı okuyabilmesi için kendi nefsini bilmesi lazımdır. Kur’an’ı dışarıdan okumayacak, nefsinden okuyacak." (Kaynak 1). Bu, "Biz ayetlerimizi onlara afakta ve enfüste gösteririz" (Kaynak 1) hükmü gereği, varlığın gerçeğini hem kendi nefsinde hem de âlemde görmektir. Sadece nefsinde görmek ayrılık hükmünde kalmak demektir, zira âlem zaten sâlikin varlığından başka bir varlık değildir. Bu idrak, "birinde okumak ikisinde de okumak demektir" (Kaynak 1) anlayışını doğurur.

Güzel Ahlâkla Bezenmek ve İtidal: Sâlik, adalet, hikmet, iffet ve yiğitlik gibi "güzel ve esaslı huylarla bezen"melidir (Kaynak 1). Hikmetle hareket etmek, işte, güçte ve sözde doğru olmaktan ibarettir. Bu doğruluk, kişinin kendi varlığının ne olduğunu idrak etmesiyle mümkün olur. Bu idrak, "her varlıkta Hakk’ın varlığını, kendinde de onu müşahade ettikten sonra kime ne söyler ki?" (Kaynak 1) düşüncesine yol açar ve sâlikte bir acizlik hali meydana getirir. Bu acizlik, boş konuşmaktan ve gereksiz fiillerden uzak durmayı sağlar. Sâlik, her şeyde orta yolu gözetmeli, yani "ne üstüne düşüp uzun uzun inceler ne de boş verip aldırış etmeden geçer" (Kaynak 1). Bu itidal hali, "dosdoğru sırata benzer" (Kaynak 1) ve her iki aşırı uçtan da uzak durmayı gerektirir.

Benlikten Arınma ve Gönül Evini Temizleme: Gerçek bilgiye ulaşmak için sâlikin "kendinden köpeği uzaklaştır"ması, yani nefsaniyetini ve benliğini kendinden uzaklaştırması gerekir (Kaynak 4). "Ev içinde resim varsa o eve çaresiz melek giremez" hadisi, kalpteki dünya hırsı, mal, mülk gibi suretlerin melekî bilgilerin gelmesine engel olduğunu ifade eder (Kaynak 4). Sâlik, gönül evini bu "resimlerden" arıtarak "melekî güçler ve bilgiler"in gelmesini sağlamalıdır (Kaynak 4). Bu arınma, aynı zamanda "ayıp, noksan ve kusurlu diye bir şeyi göremez hale gelmek" (Kaynak 3) anlamına gelir. Varlıkta Hakk'ın varlığını müşahade edip abes, kötü, çirkin bir şey görmemek, sâlikin sulha ermesini sağlar (Kaynak 3).

Zahirî Bilgiden Hakikat Bilgisine Geçiş: Sâlik, "şeriat bilgisi değil gerçek dinin bilgisi, vahdet bilgisi"ne çalışmalıdır (Kaynak 4). Zahirdeki bütün ilimler "kabuk mesabesindedir" (Kaynak 4). Gerçek bilgi, "hâl ile yani gerçek yaşantı ile ve de zevk ile elde edilen ilim"dir (Kaynak 4). Bu, "meselelere sadece dıştan değil de içten bakmak" (Kaynak 2) ve şartlanmış bakıştan kurtularak hadiselerin batınını görmektir. Bu idrak, "ortada iki varlık yokmuş" (Kaynak 6) ve dolayısıyla "yol da ortadan kalkar" (Kaynak 6) anlayışına götürür. Sâlik, bu süreçte kendi beşeriyetini eriterek, benliğini ortadan kaldırarak kendi gerçek varlığına ulaşır (Kaynak 5). Bu, "irfan nurunun zevki"dir ve "ilahi vech"i her yerde görmeyi sağlar (Kaynak 5).