İçeriğe atla

TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye kitabına göre Hullet (Dostluk) ne anlam taşır?

Kitap-KonuOrta düzey5 görüntülenme6 kaynak
Kısa cevap

Hullet, tasavvufta Hakk ile kul arasındaki muhabbet bağının en samimi hâli olup, dostluğun kalbin tüm gözeneklerine nüfuz etmesidir. Hz. İbrâhîm'in "Halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını alması bu mertebedendir ve Nisâ Sûresi 125. ayetindeki "vettehazallâhu İbrâhîme halîlâ" (Allah İbrâhîm'i halîl edindi) ifadesi bu kavramın temelini oluşturur. Hullet, kişinin kendi nefsaniyetini Hakk'a devrederek İlâhî bir kimliğe bürünmesi, Esma-i İlâhiyyenin hakikatini giyinmesi ve afak ile enfüsün birleştiği ilk tevhid mertebesidir¹·². Bu mertebenin kemâli, bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmekle (fenâ-i ef’âl) gerçekleşir³.

Detaylı cevap

Hullet, lugat anlamıyla 'derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli' demektir. Tasavvufî terminolojide ise Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağını ifade eder; bu bağ, muhabbetten daha içli, mârifetten daha samimidir. Hz. İbrâhîm'in "Halîlullâh" olarak anılması, bu mertebenin en belirgin örneğidir. İbrâhîmiyye Fassı'nın hikmeti hullettir ve Hz. İbrâhîm bu lakabı bu mertebede almıştır. Hullet, peygamberlere verilen dört temel makamdan biridir: nübüvvet, risâlet, mahbûbiyyet ve hullet.

Hullet mertebesi, kişinin kendi nefsaniyetini Hakk'a devretmesiyle Cenâb-ı Hakk'ın ona Esma-i İlâhiyyenin hakikatini giydirdiği bir hâldir²·⁴. Bu durum, kişinin kimliğini ve elbisesini teslim ettikten sonra İlâhî bir kimlik kazanması olarak açıklanır; böylece ayrı ayrı esmâlar değil, Rabbül Erbab'ın külli esmâsı onda tesir etmeye başlar²·⁴. Hullet, afak (dış âlem) ve enfüs (iç âlem) arasındaki ilk birleşme, yani ilk tevhid mertebesidir¹·⁵. Bu mertebede kişi, kendi ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak eder; bu idrakin kemâli ise fenâ-i ef’âldir³·⁶. Hz. İbrâhîm'in yıldızları, ayı ve güneşi denedikten sonra "lâ uhibbu'l-âfilîn" (batanları sevmem) diyerek yüzünü gökleri ve yeri yaratana çevirmesi (En'âm 76-79) ve Hz. İsmâîl'i kurban etmeye götürmesi (Sâffât 102), hullet makamının başlangıcı ve kemâlidir. Bu mertebede bütün faaliyet Hakk'a mahsustur ve "Lâ fâile illallah" (Fail ancak Allah'tır) hakikati yaşanır¹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
  2. 2Bakara Sûresi · s.241“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
  3. 3Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.365“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
  4. 4En'âm Sûresi · s.90“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
  5. 5Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
  6. 6A'yân-ı Sâbite · s.492“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.