TB. Kelime-i Îseviyye "TB. Kelime-i Îseviyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Fusûsu'l-Hikem'de her peygamber bir "kelime" olarak ele alınır ve onun nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrı "Fass" olarak sunulur. Kelime-i Îseviyye Fassı, Hazret-i İsa'nın (a.s.) hususî mertebesini ve ilâhî kelime oluşunu inceler. Bu Fass'ın temelinde, İsa'nın (a.s.) diğer peygamberlerden farklı olarak bir bakireden doğması ve "Kelimetullâh" vasfına sahip olması yatar. Nitekim Kur'an-ı Kerim'de İsa (a.s.) "Allah'ın elçisi, Meryem'e atmış olduğu kelimesi ve O'ndan bir ruhtur" (Nisâ, 4/171) şeklinde vasıflandırılır. Bu durum, İsa'nın (a.s.) mübarek vücudunun İncil'in ta kendisi olduğu mânâsına gelir; zira İncil, diğer kitaplar gibi yazılı bir metin değil, İsa'nın (a.s.) şahsında tecelli eden ilâhî kelimenin kendisidir.

İsa'nın (a.s.) bu "kelime" oluşu, onun Zatî tevhid ilminin üç defa bir mahalde çıkması gibi özellikleriyle de açıklanır. Bu, onun ilâhî isimlerin tecellîsinde hususî bir mertebeye sahip olduğunu gösterir. İsa'nın (a.s.) ölüleri diriltmesi, anadan doğma körlerin gözünü açması gibi mucizeleri, onun "nefh-i rûh" (ruh üfleme) sırrına mazhar oluşunun bir tezahürüdür. Bu nefh, ilâhî ruhun Meryem'e üflenmesiyle İsa'nın (a.s.) vücud bulmasını sağlamış ve ona diriltme gücünü vermiştir. Bu durum, aynı zamanda İsa'ya (a.s.) ulûhiyet isnad edilmesine yol açmış, ancak bu durumun hakikati, onun Allah'ın bir kelimesi ve ruhu olmasından ibarettir.

Kelime-i Îseviyye, aynı zamanda "makâm-ı imtihan ve ihtibârda" kâim olmasıyla da öne çıkar. Yani, İsa'ya (a.s.) isnad edilen ulûhiyet iddiasının Hak Teâlâ tarafından kendisine sorulması, onun bu makamdaki hususiyetini gösterir. İsa'nın (a.s.) bu soruya "Seni tenzîh ederim" diyerek başlaması, onun edebini ve ilâhî hakikat karşısındaki teslimiyetini ifade eder. Bu Fass, sâlike, ilâhî kelimelerin ve ruhun tecellîlerini idrak etme, fıtrî nübüvvetin sırlarını anlama ve rûhî feyzin nasıl zuhur ettiğini kavrama yolunda bir rehberlik sunar.