TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye "TB. Kelime-i İsmâîliyye & Ya'kûbiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Bu kitapta, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'deki metodolojisine uygun olarak, her peygamberin bir "kelime" olarak ele alındığı ve onun nübüvvet hakikatinde tezahür eden mârifet sırrının "Fass" olarak sunulduğu görülür. İsmâîl (a.s.) Fassı "Hikmet-i Âliye" ile, Ya'kûb (a.s.) Fassı ise "Hikmet-i Ruhiyye" ile ilişkilendirilir.

Kelime-i İsmâîliyye ve Hikmet-i Âliye: İsmâîl (a.s.)'ın "Hikmet-i Âliye" ile anılmasının temel sebebi, Hakk Teâlâ'nın onu "Âli" ismine mazhar kılmasıdır. Bu mazhariyet, İsmâîl (a.s.)'ın yüce himmeti, ezeldeki ve sonradan gelen ahidlerine vefa göstermesi ve sadakatini ispat etmesiyle açıklanır. Kur'an'da geçen "وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا" (ve onlarda Sıddıkiyet ilminin yüce anlatım kuvvesini oluşturduk) ayeti, onun bu ulüvv-i mertebesini vurgular. Ayrıca, İsmâîl (a.s.)'ın "Zat-ı Camia"nın mazharı olan ve yüce Zat sahibi bulunan Nebimiz (s.a.v.) Efendimizin ruhaniyetini hamil olması, yani Muhammedi ruhaniyeti taşıması, bu hikmetin ona yakın kılınmasının önemli bir sebebidir. Bu durum, İshak (a.s.) kanalından gelen diğer peygamberlerden farklı olarak, Hakikat-i Muhammediye'nin İsmâîl (a.s.) kanalından geldiğini gösterir. Bu Fass, sâlike, Hakk'a karşı tam bir rıza ve sadakatle ahde vefanın yüce bir mertebe olduğunu öğretir.

Kelime-i Ya'kûbiyye ve Hikmet-i Ruhiyye: Ya'kûb (a.s.)'ın "Hikmet-i Ruhiyye" ile ilişkilendirilmesi, ruhun din ile olan derin bağlantısına dayanır. Bu hikmetin Ya'kûb (a.s.)'a tahsisinde iki vecih caizdir. Birincisi, onun oğullarına yaptığı vasiyet olan "اِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلا تَمُوتُنَّ اِلا وَاَنْتُم مُسْلِمُونَ" (Allah sizin için bu dini seçti. Allah'a teslim olmuşluğunuzun farkında olmadan sakın ölmeyin) ayetidir. Bu ayet, ruh ile din arasında bir uyum ve tedbir bulunduğunu gösterir. İkincisi ise, şehadet alemindeki insanın varlığının ve kaynağının, ölümden sonra dirilme ile meydana gelecek insaniyetin ruh ile dinin birlikteliği olmasıdır. Ruhun tedbiri iki kısım üzerinedir: Biri aklı ile hayatını sürdürerek ilahi ahlakla vasıflanması ve kemalat-ı rabbaniye ile kemalini iktiza etmesi; diğeri ise ruhun bedeni tedbir etmesi ve işlerine ilim ile nazar etmesidir. Bu Fass, sâlike ruhun din ile olan ayrılmaz bağını ve bu bağın insanın kemaline ulaşmasındaki rolünü idrak ettirir.

Her iki Fass da sâlikin kendi zatında ve nefsinde bu hikmetleri bulmaya çalışarak Âdemiyet devresinden Muhammediyyet devresine ulaşmasını, yani sırat-ı müstakimde Hakk'a vuslatı hedefler. Bu seyir, nefs hevasından, zan ve hayalden arınmış, saf bir gönülle gerçekleşir.