TB. Kelime-i Muhammediyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle nefs mârifeti üzerine kuruludur. Bu, sadece "ben neyim, ben kimim" sorusuna nazarî bir cevap bulmak değil, bu cevabı yaşayarak idrâk etmektir. Zira bilgi (ilim) nakledilirken, mârifet yaşanır ve tatbik edilir. Kişi kendi nefsini ezberlemekle yetinmemeli, öğrendiği bilgileri hayatına tatbik etmelidir. Bu tatbikat, irfâniyetin ta kendisidir.

İnsanın kendi nefsine ârif olması, Rabb'ine ârif olmasının bir neticesidir. Küçükten büyüğe doğru gidilir; yani kişi kendi nefsinin sıfat-ı infiâliyye ve merbûbiyye ile muttasıf olduğunu, yani kendisinde birtakım tecellîlerin olduğunu ve bir Rabb'e bağlı olduğunu idrâk etmedikçe, Hakk'ın sıfat-ı fiiliyye ve rubûbiyyet ile muttasıf olduğunu bilemez. Failiyet, münfailiyet ile zuhur eder; yani bir fiil işlenmedikçe failin varlığı bilinemez. İnsan kendi nefsinde zuhur eden fiilleri ve tecellîleri idrâk ederek, bu fiillerin ve tecellîlerin kaynağı olan Hakk'ı tanır.

Bu irfânî yolculukta, insanın kendi vücûd-u cüz'îsinin vasfına ârif olması, Hakk'ın vücûd-u küllîsinin vasfına ârif olmaya bir köprüdür. İnsan, kendi izâfî vücûdunun Hakk'ın hakîkî vücûdunun bir cüz'ü gibi olduğunu idrâk ettiğinde, bu cüz'ün vasfından küllün vasfına intikâl edebilir. Kendi varlığındaki hayat, ilim, irâde, kudret gibi kemâlâtın Hakk'ın sonsuz kemâlâtından birer yansıma olduğunu bilmek, Rabb'i tanımaya vesile olur.

Bu mârifet, kişinin kendi nefsine olan muhabbetini de dönüştürür. Bu, nefsanî hazlara yönelik bir muhabbet değil, kişinin kendi hakikatini idrâk etmesiyle oluşan irfânî bir muhabbettir. Bu muhabbet, Rabb'in mârifetine giden yolda bir ön bilgi, bir ön bilinçtir. Zira insanın bedeni, Hakk'ın bir dükkânıdır ve bu dükkânda Hakk'ın tüm esmâî, sıfâtî ve ef'âlî tecellîleri mevcuttur. Bu tecellîleri kendi varlığında görmek, "sen kendi varlığında Hüda'nın sıfatlarını gör" emrinin bir gereğidir. Bu, az olan sıfatlardan çokluk yönüne, taneden harmana doğru bir seyr ü sülûktur. Bu sayede kişi, kendi varlığında Hakk'ın sıfatlarını müşahede ederek, Rabb'ini tanıma makâmına ulaşır. Bu, sâlikin günlük hayatında sürekli tefekkür ve idrâk ile yaşaması gereken temel irfânî derslerdir.