TB. Kelime-i Mûseviyye & Hâlidiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Bu kitap, sâlik için günlük yaşamında önemli irfânî dersler sunar. Öncelikle, kişinin kendini bilmesi temel bir şarttır. Kaynak 1'de belirtildiği gibi, "Hayatın gerçek ma’nâda anlaşılabilinmesi için ilk şart, kişinin hakikati itibari ile kendisini bilmesidir. Kendisini bilmeyen kişinin ilmi ne kadar çok olursa olsun hayal ve vehmine dayanmaktadır." Bu, sâlikin kendi iç dünyasına yönelerek nefsini tanıması gerektiği anlamına gelir. Kendini tanıyan kişi, "nefsine ârif olan Rabb’ine ârif olur" hükmü gereğince Rabb'ine giden yolu bulur.

İkinci olarak, sâlikin gaflet ve ataletten uzak durması gerekir. Kaynak 1, bu tür kitapların kişiyi kendine ve oradan da Rabb'ine tanıttığını, aksi halde kişinin "gaflet ve atalet içinde bu çok değerli vakitlerini verip, hayal ve vehmi satın almış" olacağını vurgular. Bu, günlük hayatta bilinçli ve uyanık olmayı, her anı Hakk'a yönelik bir idrakle yaşamayı gerektirir.

Üçüncü önemli ders, keramet ve gaybî haberlere itibar etmemektir. Kaynak 3'te bu durum şöyle açıklanır: "İrfan ehli o gaybdan haber vermeye ve keramet gibi şeylere bu yüzden itibar etmez. Çünkü perde olur. Orada kalır." Sâlik, bu tür olağanüstü durumlara takılıp kalmak yerine, asıl gayesi olan marifetullah bilgileriyle meşgul olmalıdır. Kerametler, avama göre yüksek şeyler olsa da, ariflere göre Hakk'a ulaşmada birer perdedir.

Dördüncü olarak, sâlikin Hakk'ın her an tecelli ettiğini idrak etmesi esastır. Kaynak 6'da Hz. Musa'nın (a.s.) ateşteki tecellisi örneği verilerek, "Ne istiyorsan ben sana oradan yaklaşıyorum diyor ama biz sadece Musa’nın (a.s.) hali zannediyoruz, neden çünkü orada bir olağan üstü bir hadise vardı, yani ağaçtan ses geliyordu, halbuki ağaçtan her zaman ses geliyor da bizim kulaklarımız duymadığı için ağaçtan ses gelmiyor deriz." denilmektedir. Bu, sâlikin günlük işlerinde ve sıradan gibi görünen hadiselerde dahi Hakk'ın tecellisini görmesi ve idrak etmesi gerektiğini gösterir.

Son olarak, sâlikin mecazî varlığını fânî kılması hedeflenir. Kaynak 6, "Kalbini gubâr-ı mâsivâdan... pâk edince bir makama vâsıl olur ki, orada bu mecazî olan varlığı fânî olur. Ateşin yaktığı gibi Hakk ateşi Hakk’ın muhabbeti onu yakar bir şey bırakmaz ortada narın nuru kalır, varlığı fani olur." ifadesiyle bu mertebeyi açıklar. Bu, sâlikin nefsî benliğini ve enâniyetini terk ederek, Hakk'ın muhabbetiyle tam bir teslimiyet ve yok oluş yaşamasıdır. Bu sayede kişi, Hakk'ın lisânıyla "Ene'l Hak-gûyâ" diyebilir hale gelir. Bu dersler, sâlikin günlük yaşamını bir ibadet ve marifet yolculuğuna dönüştürmesine yardımcı olur.