TB. Kelime-i Nûhiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük hayattaki irfânî dersler, öncelikle nefsi arındırma ve rûhâniyeti güçlendirme üzerine kuruludur. İdris (a.s.) örneğinde görüldüğü gibi, "Riyazat-ı Şakka" yani şiddetli riyazat ile nefsini hayvânî sıfatlardan, tabiatın kudretinden ve arızî noksanlıklardan temizlemek, rûhâniyetin hayvâniyet üzerine galebe çalmasını sağlar. Bu, beşeriyetten tecrit olup miraç sahibi olmanın ilk adımıdır. Sâlikin bu riyazatla elde edeceği hâl, mücerret bir akıl ve şuur hâline gelmektir. Bu, tarikatın en büyük özelliklerinden biri olup, kişinin kendi hakikatini tanıyıp hayvânî yönlerini terk ederek insânî vasıflarla kalmasıdır.

İkinci olarak, sâlikin Hak ile dostluk kurması ve bu dostluğun gerektirdiği edebi gözetmesi önemlidir. Gaybı bilse dahi, gerekmedikçe bunu ifşa etmemesi, Hakk’ın sırlarını dostluğa yakışır bir şekilde saklaması gerekir. Zira Hakk’ın kullarına bildirdiği bazı sırları açıklaması, Hakk’a haksızlık etmek olur. İrfan ehli, Hakk’tan gelen bilgileri nefsinden veya cinî yollardan gelen bilgilerle karıştırmaz, zira geleceği Hakk’tan başkası bilmez. Bu, sâlikin Hakk’a olan teslimiyetinin ve edep anlayışının bir göstergesidir.

Üçüncü olarak, sâlikin mertebî ilerleyişi ve bu ilerleyişteki gayesi önemlidir. Şeriat mertebesinde fiillerin karşılığı olan sevap ve cennet hedefi varken, irfan ehli için asıl gaye Hakk’ı tanımaktır. İrfan ehli, cennet ve cehennem gibi menfaat karşılığı bir şeylerin peşinde değildir; onların hesabı sadece irfâniyet, yani Rabb’ini tanımaktır. Bu makamda sâlik, ahiretini dünyada bitirir, kıyametini, mahşerini, haşrini, neşrini burada yaşar ve hesabını tamamlar. Bu durum, sâlikin Hakk’ın Zat’ına yakîn olmasıyla elde ettiği zâtî bağışlarla mümkün olur.

Son olarak, sâlikin Hakk’ın vahidiyetini idrak etmesi ve bu idrakle hayret makamından kurtulması gerekir. Arif olan kimse, âlemlerin hakikatini bildiği için ef’al âleminde hayrete düşmez. Ancak Hakk’ın Zat’ı hakkında hayrete düşebilir ki bu da Hakk’ın büyüklüğünü idrak etmenin bir sonucudur. Akl-ı cüz ile meselelere bakanlar hayrete düşerken, akl-ı küll sahibi olanlar, âlemin tabiî oluşum sistemini idrak ettiklerinden kolay kolay hayrete düşmezler. Bu, sâlikin Hakk’ın her mertebede tecellî ettiğini ve her şeyin Hakk’ın Zat-ı latîfinin tenezzülünden ibaret olduğunu anlamasıyla mümkündür. Böylece sâlik, "Halık mahluktur, mahluk Halıktır" sırrını idrak eder ve Hakk’ın vahidiyetini tam anlamıyla yaşar.