TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük irfânî derslerin başında, "halk-ı cedîd" hakikatini idrâk etmek gelir. Bu, Hak Teâlâ'nın âlemi ve enfâsı her an yeni bir tecellî ile yenilemesi demektir. Ancak, ekseriyet bu hakikatten gâfildir ve emrin nefes-i rahmânî ile tecdidini bilmezler. Bu yenilenme, nefes alıp vermekten daha kısa bir sürede, an be an gerçekleşir; âlem sürekli ölüp dirilir. Sâlik, bu hakikati idrâk ettiğinde, kendi varlığının da bu sürekli yenilenme içinde olduğunu anlar ve kendini daima yaşıyor zannetmekten kurtulur. Bu idrâk, kişinin kendi özüne ulaşmasının ve Hak ile vuslat bulmasının anahtarıdır.

Bu vuslat, ilâhî haz ve zevk ile neticelenir. Beşerî hazlar geçici olup arkasından pişmanlık ve üzüntü getirirken, irfânî hazlar pişmanlık içermez ve insana sürekli huzur verir. Bu, "dünya cenneti" veya "irfan cenneti" olarak adlandırılır. Bu cennete dahil olan kişi, kendi özüne ulaşmış ve zahirinden geçmek suretiyle Hakk'ın özüne vasıl olmuştur. Bu hal, ilmi bir vuslat hükmündedir ve her vahdet sohbeti, hem kendi kendine hem de Hak ile olan bir vuslattır.

Sâlikin bu hakikatlere ulaşmasında kitaplar ve ilim önemli bir rol oynar. Bu tür kitaplar, gönle Hakk'tan gelen ilhamların, lütufların ve ikaların doğruluk derecesini kestirmede yardımcı olur. Vehim ve hayal karışıklığı olabileceği endişesiyle mutlak ilim diye kaydedilemeyen bu italar, kitaplar aracılığıyla tasdik ve kesinlik kazanır. Bu kitaplar, sâlikin beşeriyetinden ve maddî düşüncelerden uzaklaşma çabasında birer Cebrail mesabesindedir; yani ilâhî hakikatleri taşıyan birer aracıdır.

Nefsin hakikati ancak keşf yoluyla bilinir. Akıl ve fikir yürütmekle bu hakikatlere ulaşılamaz. Zira nefis, Hakk'ın nefsinin aynısıdır ve Hakk'ın tenezzülâtından zuhur etmiştir. Sâlik, nefsini bu mârifetle bildiğinde, Rabbini de bilmiş olur. Bu, "men arefe nefsehû fekad arefe rabbeh" (kim nefsini bilirse Rabbini bilir) hadîsinin irfânî karşılığıdır. Arifler, kendi nefsinden Hakk'ın nefsini tanır ve kalpleri, Hak Teâlâ'yı sığdırır. Bu makam, fikir ehlinin ulaşamadığı, ancak ilâhiyyûndan olan resûller ve ekâbir evliyanın keşf yoluyla muttali olduğu bir mârifettir. Sâlik, bu dersleri günlük hayatına tatbik ederek, kendi "Hira"sında her an ilâhî açılımlar yaşayabilir ve Hakk'a vuslat yolunda ilerleyebilir.