TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye kitabına göre Kâb-ı Kavseyn ne anlam taşır?

Kâb-ı Kavseyn, Hz. Peygamber'in mi'raçta ulaştığı ilâhî yakınlık mertebesidir⁵. Tasavvufî yorumda "iki yay"dan biri vücud-ı vâcib (Hak'ın zorunlu varlığı), diğeri ise vücud-ı mümkin (yaratılmış varlık) olarak açıklanır. Hz. Peygamber'in mertebesi, bu iki yay arasında bir kavşak noktası, yani vücud-ı vâcib ile mümkinin tam ortasıdır. "Ev ednâ" (veya daha yakın) ifadesi, bu yakınlığın "iki yay arası" tabirinin bile yetersiz kaldığını, Hak ile Hz. Peygamber arasında mesafesiz bir yakınlık olduğunu vurgular. Terzi Baba'ya ait eserlerde Kâb-ı Kavseyn'in farklı veçheleri de ele alınır. Örneğin, insanın yüzündeki iki kaşın "kavseyn"i, kaşların arasının ise "kab"ı temsil ettiği belirtilir. Bu noktada iki ayrı gözün tek görüşe sahip olması, zahir ve batının birleştiği, Hak ile kul arasındaki mesafesizliğin insandaki tecellisini gösterir¹·². Yeni dervişlere rabıta olarak şeyhin alnına baktırılması, bu "Kâb-ı Kavseyn" feyzinden istifade ettirme amacı taşır². Bir başka yorumda ise "kab"ın tutma yeri olduğu ve zahir ile batının birlikte tutulmasıyla bu mertebeye ulaşılabileceği ifade edilir. Burada Hakk'ın alemin suretinin batını, alemin suretinin ise Hakk'ın zahiri olduğu belirtilir⁶. Ayrıca, Kâb-ı Kavseyn, Ahadiyyet mertebesiyle ilişkilendirilen bir "hiçlik" dairesi (0) olarak da tanımlanır. Bu daire, Kur'an-ı Kerim'in zahir ve batın yönlerini de belirtir³·⁴·⁷. İlm-i İlâhî ve ilm-i hakikat-i Muhammedî'nin Hz. Ahadiyyet'te birleştiği bir nokta olarak da açıklanır⁸·⁹. İnsanın aşk ile zahirden batına yükselerek bu daireyi tamamlaması, kemale ermenin bir yolu olarak görülür¹⁰.