TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye "TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inde her peygamber, ilâhî bir hikmetin tecellî ettiği bir "kelime" olarak ele alınır ve bu hikmetin özü "Fass" olarak sunulur. "TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye" adlı eser, Sâlih (a.s.) ve Şuayb (a.s.) peygamberlerin hikmetlerini bir araya getirir.

Kelime-i Sâlihiyye'de mündemiç olan "Hikmet-i Fütûhiyye"nin temelinde, tabiata aykırı bir şekilde dağdan devenin çıkması gibi, amel edilmeden veya bir oluşum yapılmadan kendiliğinden meydana gelen ilâhî açılımlar, yani "fetihler" yatar. Sâlih (a.s.) bu bağlamda İsm-i Fettâh'ın mazharıdır. Gayb kapılarının açılması, iman ve küfrün ortaya çıkması gibi üçlü bir fetih süreci yaşanır. Bu, sâlik için kendi nefs dağlarının yarılması ve hakikatlerin ortaya çıkması anlamına gelir.

Kelime-i Şuaybiyye'de mündemiç olan "Hikmet-i Kalbiyye" ise, kalbin İsm-i Adl'in mazharı olması ve bedenin dengesini, nefsin adaletini sağlaması üzerine kuruludur. Kalp, ilâhî feyzin kaynağı olup tüm varlığa yayılır ve ruhani ile nefsî kuvvetlerin toplandığı bir merkezdir. Zahir ile bâtın arasında bir berzah olan kalp, "Allah" ism-i cami'ine benzer. Ârif-i billâh olan insân-ı kâmilin kalbi, Hak Teâlâ'yı sığdırır ve ilâhî rahmetten daha geniştir. Zira hadîs-i kudsîde belirtildiği üzere, Hak, arz ve semâya sığmazken, takî ve temiz mü'min kulunun kalbine sığar. Bu, kalbin ilâhî tecellîlere mazhar olma kapasitesini ve manevî seyr-ü sülûktaki merkeziyetini gösterir. Şuayb (a.s.)'ın kavmine adaletle ölçüp tartmayı emretmesi, kalbin adalet ve denge makamıyla olan ilişkisini pekiştirir. Bu iki Fass'ın birleşimi, sâlike ilâhî açılımları (fetihleri) idrak etme ve kalbini ilâhî adalet ve denge üzere terbiye etme yolunu gösterir.