TB. Kelime-i Şîsiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük hayattaki irfânî dersler, öncelikle benlik iddiasından arınma ve kendi varlığını Hakk'ın varlığından ayrı görmeme esasına dayanır. Nuh kavmi hakkında nazil olan "Onlar hataları sebebiyle gark olunup nara ithal olundular. Onlar Allah’tan başka mededkar bulmadılar" (71/25) âyeti, kâmil insanlar hakkında "hayret-i mahmûdeye düşen Muhammedîler'in hataları ve günahları sebebiyle ilm-i ilâhî canibine doğru sülûk edip nihayet-i ilm-i Billâh deryasında gark olmaları" şeklinde tefsir edilir. Bu, sâlikin kendi vücudunu bir günah olarak görmesi, yani "Senin vücudun bir günahtır ki ona diğer bir günah kıyas olunmaz" hadis-i şerifinin idrakidir. Bu idrak, kişinin kendi varlığına hayalî bir varlık atfetmesi, "ben yaptım, ben ettim" diyerek Hakk'ın vücudunu kendine mal etmesiyle ortaya çıkan en büyük günahtan kurtulmanın yoludur. Bu durumdan kurtulmak, ancak ilâhî ilim deryasına sülûk edip mârifet tahsili ile mümkündür. Diğer yollar, kişinin kendi varlığını hayalî bir Hakka sevdirmeye çalışmasıyla hayalden ibaret kalır ve gerçek irfâniyete ulaşamaz.

Tevhid ehli olmak, tenzih ve teşbih arasında denge kurmayı gerektirir. Sâlik, Hakk'ı imkân ahkâmından tenzih ederken (Subbûh ismi), aynı zamanda O'nun her şeyde tecellî ettiğini (teşbih) idrak etmelidir. "Nefsini bilen kimse muhakkak Rabb'ini bildi" hadis-i şerifi, bu irfânî yolculuğun temelini oluşturur. Hakk'ın âyetlerini hem âfâkta (dış dünyada) hem de enfüste (kişinin kendi nefsinde) görmesi, sâlikin kendi hakikatini bilmesiyle Hakk'ı bilmesine yol açar. Bu, kişinin Hakk'ın sûreti olduğunu ve Hakk'ın da onun rûhu olduğunu idrak etmesidir. Bu idrak, Kur'an'ın zahirî ve bâtınî manalarını kavrama, her kelâmın içinde Hakk'ın tecellî ettiğini görme ve şeriat ehlinin ilk duyduğu manalarla yetinmeyip hakikat mertebesine yükselme anlamına gelir. Cafer Sadık Hazretleri'nin "Hakk Teala ibadına yani kullarına kendi kelamında tecelli eyler, velakin onlar bilmezler" sözü, sâlikin Kur'an'ı idrak ve şuurla okuyarak Rabbi'nin tecellîlerini fark etmesinin önemini vurgular. Bu sayede sâlik, "Rabbi zidni fike tahayyuran" (Rabbim sendeki hayretimi artır) diyerek Zat ehlinin hayretine ulaşır ve Hakk'ın kelâmının kendisine hitap ettiğini idrak eder. Bu irfânî dersler, sâlikin gafletten soyunarak, vehim ve hayalin tesirinden kurtularak saf bir gönülle Hakk'a yönelmesini ve gerçek ubudiyete ulaşmasını sağlar.