TB. Kelime-i Şîsiyye kitabının merkezî teması nedir?

TB. Kelime-i Şîsiyye, ilâhî hakikatlerin ve tecellîlerin insân-ı kâmil üzerinden idrâk edilmesini ve yaşanmasını konu edinir. Hz. Şît (a.s.), Fusûs'ül-Hikem'de "Kelime-i Şîsiyye" olarak "Hikmet-i Nefsiyye" veya "ilâhî nefes/atâ" ile anılır¹. Bu durum, onun ilâhî bir hibe ve atânın sembolü olduğunu gösterir. Nitekim, Hz. Şît'in "ilk hibe çocuk" olarak nitelendirilmesi, ilâhî lütfun ve bahşişin insanlık âlemindeki ilk tezahürlerinden birini temsil ettiğini vurgular¹.

Kitabın merkezî teması, Allah'ın kendi cemâlini insân-ı kâmil aynasında kemâliyle temâşâ etmesidir². Bu durum, "Allah mı kendini insanda seyreder, insan mı kendini Allah'da seyreder" sorusuna verilen cevapla açıklanır: "Zat-ı ilahi kendisini insan-ı Kamil ayinesinde, boy aynasında kemaliyle temaşa eder, yani müşahede eder"². Bu temâşâ, sadece bir tarafıyla değil, bütün azametiyle gerçekleşir. Bu bağlamda, "temâşâ-gâh" temâşâ yeri, "temâşâ-ger" ise temâşâ eden, yani seyirci anlamına gelir³.

Kelime-i Âdemiyye'nin "hikmet-i ilâhiyye"nin Âdem'e tahsis edilmesinin sebebi, Allah'ın kendi cemâlini temâşâ etmek için topraktan bir ayna yapması ve kendi aksini görmesidir⁴. Kelime-i Şîsiyye de bu ilâhî temâşâ ve atâ zincirinin bir halkası olarak, ilâhî nefesin ve lütfun insanî mertebedeki zuhûrunu ele alır. Bu, sâlikin Kur'ân'ın bâtınî mânâlarına nüfuz etmesi gibi, ilâhî hakikatlere temas etme ve idrâk etme sürecine benzer⁵·⁶. Zira Kur'ân'ın özüne temas edemeyenler, iç mânâlarını anlayamazlar⁷. Bu temas, "idrak ve şuur ile başlama" ve "tertil" yani mertebeleri ölçme aşamalarıyla gerçekleşir⁸.