TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, esmâ-i nefsiyeden esmâ-i ilahiyyeye geçiş sürecini tatbik etmesidir. Bu, kişinin başlangıçta kendisine ait zannettiği ve nefsânî menfaatleri doğrultusunda kullandığı ilahî isimlerin (hayat, ilim, irade, kudret, kelam, semi', basar gibi) aslında Allah'a ait emanetler olduğunu anlamasıyla gerçekleşir.

Bu idrak, sâlikin mârifet makâmına ulaşmasının temelini oluşturur. "Nefsini bilen Rabbini bilir" (men arefe nefsehû fa-kad arefe rabbeh) düsturu gereği, kişi önce kendini, yani kendindeki ilahî emanetleri tanımalı, sonra bu emanetlerin sahibini idrak etmelidir. Bu idrak, sadece nazari bilgiyle değil, fiilî tatbikatla olur. Yani, kişi bu isimleri Hakk'a ibadet yönüyle ve insanlara yardım etme yönüyle kullanırken, bunların gerçekte Hakk'a ait olduğu şuuruna ermelidir. Aksi takdirde, bu fiiller nefsânî kalır ve Hakk'a ait fiiller olmaz, sadece sevap kazandırır ama kişiye kendini ve Rabbini kazandırmaz.

Bu irfânî derslerin sâlikteki işleyişi şu şekildedir:

1. Niyet Boyutunda: Sâlik, kendindeki her türlü gücü ve özelliği kullanırken niyetini sadece kendi nefsine değil, Hakk'a yöneltmelidir. Bu, "benim" diye sahip çıktığı esmâ-i nefsiyeyi, "Hakk'ın emaneti" olarak görmeye başlamasıdır.
2. Fiil Boyutunda: Günlük hayattaki tüm hareketlerini ve amellerini, bu ilahî isimlerin Hakk'a ait olduğu bilinciyle icra etmelidir. Örneğin, konuşurken (Kelam isminin tecellisi), işitirken (Semi' isminin tecellisi) veya görürken (Basar isminin tecellisi), bu fiillerin Allah'ın kendisine bahşettiği güçlerle gerçekleştiğini idrak etmelidir. Bu, fiillerin nefsânî olmaktan çıkıp Hakkanî bir nitelik kazanmasıdır.
3. Hâl Boyutunda: Sürekli bu bilinçle hareket etmek, sâlikin kalbinde bir hâl oluşturur. Bu hâl, gafletten uzaklaşma ve "kendinde olarak yaşama" hâlidir. Kişi, yaptığı işin nefsinden değil, Hakkani olarak yapıldığını bilmenin huzurunu yaşar.
4. Mârifet Boyutunda: Bu süreç, sâlikin irfâniyetini geliştirir ve onu makâm olarak daha üst düzeylere taşır. Her bir sohbet, kitap okuyuş, zikir ve yöneliş ile esmâ-i ilahiyenin daha büyük bir kısmını idrak etmeye başlar. Bu, tasavvufî yaşamın özünü teşkil eder; sadece bilgi edinmek değil, bilgiyi fiiliyata dökerek irade, şuur ve irfâniyet tatbikatıyla yaşamaktır.

Bu dersler, sâlikin "Hak yolunda olan fiil" ile "nefsine ait olan fiil" arasındaki farkı anlamasını sağlar. Cenneti kazanmak yerine Zat'ı kazanmayı hedefleyen bir sâlik için bu irfânî dersler vazgeçilmezdir. Bu, aynı zamanda dinin zirve kitapları olan Fusûsu'l-Hikem ve İnsan-ı Kâmil gibi eserlerin sunduğu hakikatleri idrak etmenin yoludur; aksi takdirde İslamiyet sadece sûri ve şeriat mertebesinde kalır.