TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye "TB. Kelime-i Yahyâviyye & Zekeriyyâiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inde her peygamberin bir "kelime" olarak ele alınması ve onun nübüvvet hakikatinde tezahür eden mârifet sırrının "Fass" olarak takdim edilmesi metodolojisini benimser. Bu bağlamda, Hz. Yahyâ'nın Fass'ı "Kelime-i Yahyâviyye" olarak adlandırılır ve "Hikmet-i Celâliyye" ile ilişkilendirilir. Celâl, kahra mahsus ilahî sıfatları ve esmaları ifade eder. Vahdet-i ıtlakiyyenin ispatı ve taayyünatın (varlıkların) kahrı, Celâl'in şânındandır. Bu, masiva olarak görülen varlıkların Hakk'tan ayrı düşünülmesinin ortadan kaldırılması ve mutlak birliğin idrak edilmesidir. Eğer Cenab-ı Hakk'ın Celâliyeti olmasa, varlıklar Hakk'ın zannında olmadığı halde varmış gibi muhkem bir düşünce ortaya çıkacak, bu da tevhid derslerine geçişi engelleyecektir. Yahyâ (a.s.)'ın akıbetinin şehitlik olması ve kanının fışkırmasının yetmiş bin küffâr katledilmedikçe sakin olmaması, Celâl tecellisinin bir göstergesi olarak sunulur.

Yahyâ (a.s.)'ın ismi, "hayat" sıfatıyla doğrudan ilişkilidir. Allah Teâlâ, Yahyâ (a.s.)'ı "Yahya" ismiyle isimlendirerek, Zekeriyyâ (a.s.)'ın zikrinin onunla hayy olmasını murad etmiştir. Bu, ismin hem alem (özel isim) hem de sıfatı (hayat) müş'ir olması açısından "ilm-i zevkî" gibi kabul edilir. Diğer peygamberlerin isimleri evlatlarıyla anılırken, Yahyâ (a.s.)'ın ismi, Allah tarafından doğrudan verilmiş ve "hayat" sıfatını kendinde cem etmiştir. Bu durum, "Doğduğu ve öldüğü ve diri olarak ba's olunduğu günde onun üzerine selâm oldu" (Meryem, 19/15) ayetiyle pekiştirilir. Bu ayet, Yahyâ (a.s.)'ın doğumunda (enaniyetle perdelenme ve nefsin zuhuru), ölümünde (nefsani sıfatların Hakk'ın vücudunda fani olması) ve ba's olunduğu günde (fenâ-fillâh makamından sonra vücûd-i hakkânî ile beka) selametle vasfedildiğini gösterir. Bu, onun "Hayat" sıfatıyla vasfedilmesi ve bu sıfatın ilahî bir lütuf olarak ona verilmesiyle açıklanır.

Hz. Zekeriyyâ'nın Fass'ı ise "Kelime-i Zekerâviyye" ve "Hikmet-i Mâlikiyye" ile ilişkilendirilir. Zekeriyyâ (a.s.)'ın Rabb-ı Hassı "Mâlik" ismidir. O'nu yöneten ve yönlendiren "Mâlik" ismi, onun tedbir edicisi olan ism-i hâssıdır. Zekeriyyâ (a.s.)'ın "Yâ Rab kendi indinden bana bir velî, bir dost bahşet!" (Meryem, 19/5) duası, Hakk'ın zikrini oğlunun zikri üzerine takdim etmesi sebebiyle, Allah ona "Yahya" ismini vermiştir. Bu, Zekeriyyâ (a.s.)'ın kendinden sonra zikrullahın ve peygamberlik görevinin devam etmesini istemesiyle açıklanır. Peygamberler, dünya malı değil, kendilerinden sonra zikrullahı ve ilm-i ilahiyeyi devam ettirecek bir evlat isterler. Bu bağlamda, Yahyâ (a.s.)'ın ismi, Zekeriyyâ (a.s.)'ın "hayat" zikrini işaret eder ve Zekeriyyâ (a.s.)'ın zikri Yahyâ (a.s.) ile diri olur. Kitap, bu iki peygamberin hikmetlerini sâlikin kendi nefsinde bulmaya çalışması gerektiğini vurgulayarak, bu manevi seyrin "sırat-ı müstakim" ve "Hakk'a vuslat" olduğunu belirtir.