TB. Kelime-i Yûsufiyye "TB. Kelime-i Yûsufiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inde her peygamber bir "kelime" olarak ele alınır ve onun nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrı "Fass" olarak takdîm edilir. Yûsuf (a.s.)'ın Fass'ı, "Hikmet-i Nûriye" olarak adlandırılır ve bu hikmetin Yûsuf kelimesine tahsis edilmesinin sebebi, âlem-i misâl, âlem-i nûrânî ve Yûsuf (a.s.)'ın keşfinin "misâlî" olmasıdır (Kaynak 1). Yûsuf (a.s.)'ın varlığında hayâlî ve misâlî sûretlerin keşfine dayanan nûrânî bir ilim saltanatı zuhûr etmiştir ki bu, rüya tabiri ilmidir. Bu ilmi bilenler, Yûsuf (a.s.)'ın mertebesinden bilir ve O'nun rûhâniyetinden alır (Kaynak 1).

Bu Fass'ın temelinde, hakîkî nûrun eşyanın idrâk edilmesini sağlayan ancak kendisi idrâk edilemeyen bir varlık olduğu düşüncesi yatar. Bu nûr, nisbetlerden ve izafetlerden arınmış olması cihetiyle Hakk Sübhanehu ve Teâlâ Hazretlerinin aynı Zât'ıdır (Kaynak 1). Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.) "Rabbini gördün mü?" diye sorulduğunda, "Bir Nur'dur ben O'nu nasıl görürüm" buyurmuştur; bu da O'nun mücerred bir Nur olduğunu ifade eder (Kaynak 1).

Kitap, "insanlar uykudadır, öldükleri vakit uyanırlar" hadîsi şerîfi bağlamında, bu dünyanın bir rüya âlemi olduğunu ve gerçek uyanıklığın ancak Hakk'ın hakîkatini idrâk etmekle mümkün olacağını vurgular (Kaynak 2, Kaynak 5, Kaynak 6). Yûsuf (a.s.)'ın rüyası ve onun tabiri, bu hayâl âleminin ve rüyanın hakîkatini anlamanın bir anahtarıdır. Yûsuf (a.s.)'ın rüyasında gördüğü sûretler (ay, güneş ve on bir yıldız) ile sonradan his âleminde zuhûr eden babası, teyzesi ve kardeşlerinin aynı şeyler olduğu ifade edilir; farklı olan sadece bulundukları âleme göre ifadelendirilmeleridir (Kaynak 5).

Bu zevk ile zevklenenler, yani gaflet uykusundan ibaret olan bu hayat içinde hayâlî hisler ve sûretlerle tecellî eden Hakk'ı tahayyül yoluyla müşahede edenler ve fenâ-fillâh ile uyanıp bakâ-billâh sabahının açılmasıyla bu sûret-i kevnîyye ve ecsâm-ı hissîyede zâhir olanın Hakk olduğunu vahdet gözüyle temaşa edenler, ancak Peygamber Efendimiz (s.a.v.)'in vârisleridir (Kaynak 5). Bu vârisler, Yûsuf (a.s.)'ın meşrebinde, onun lisânıyla konuşarak hayâlî sûretleri ve rüyaları tabir edebilirler. Zira bütün enbiyâ ve evliyâda olan velâyetlerin cümlesi, velâyet-i Muhammediyye'de mücmeldir (Kaynak 3). Bu nedenle, Muhammed (s.a.v.) vârislerinin ilmi, rüya tabiri konusunda diğer peygamberlerin vârislerinden daha üstündür (Kaynak 3).