TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları eserinde Rızâ kavramı nasıl ele alınır?

TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları eserinde rızâ, özellikle Eyyûb (a.s.)'ın hayatı ve çektiği belâlar üzerinden ele alınır. Eyyûb (a.s.), Hak tarafından kendisine gönderilen gam ve belâ misafirleriyle yedi yıl boyunca sabır ve rızâ içinde yaşamış, bu süreçte asla şikâyet etmemiştir¹. Bu durum, rızânın, Hak'tan gelen her şeye kalbî hoşnutlukla karşılık verme hâli olduğunu gösterir. Eyyûb (a.s.)'ın bu hâli, tasavvufta rızânın en yüksek mertebelerinden biri olarak kabul edilir ve Beyyine 8'deki "Allah onlardan râzı oldu, onlar da O'ndan râzı oldular" ayetinin bir tecellisi olarak görülebilir.

Eserde, şikâyetin rızâ ile ilişkisi üzerinde durulur ve şikâyetin rızâyı zedelemediği, ancak hükmü zedelediği belirtilir². Bu, tasavvuftaki rızâ anlayışının derinliğini ortaya koyar; zira kulun Allah'a veya başkasına şikâyet etmesi, rızâ makamına aykırı değildir. Asıl olan, hükmedilmiş olana rızâ göstermektir³. Eyyûb (a.s.)'ın bu tavrı, "rızâ bi'l-kazâ" yani Hak'ın takdîrinden râzı olma mertebesini temsil eder; başına gelen her şeyi 'O'ndan' kabul etme hâlidir.

Eyyûb (a.s.)'ın yaşadığı bu tecrübe, ümmet-i Muhammed içinde belâlara dûçâr olan ve bunlara sabırla karşılık veren sâlikler için bir örneklik teşkil eder. Bu sâlikler, Eyyûb (a.s.) mertebesinde olurlar ve onun gibi yaşayarak kurtuluşa ererler; sabır ve rızâda, mükâfatta Eyyûb (a.s.)'ın makamına ulaşırlar⁴. Bu durum, rızânın tasavvuf makamları arasında yüksek bir hâl olduğunu ve sâlikin mücâhedesiyle kazanılan, yerleşmiş ve sâbit bir hâl olan makam mertebesine işaret ettiğini gösterir. Eyyûb (a.s.)'ın hikayesi, rızânın "gaybî bir hikmet" ile bağlantılı olduğunu da düşündürür⁵.