TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları "TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Bu eserde, her bir peygamber (Süleyman, Davud, Yunus, Eyyub) bir "kelime" olarak ele alınır ve onların nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrı "Fass" olarak takdîm edilir. Süleyman Fassı "Hikmet-i Rahmâniyye"yi, Davud Fassı "Hikmet-i Vücûdiyye"yi, Yunus Fassı "Hikmet-i Nefesiyye"yi ve Eyyub Fassı "Hikmet-i Gaybiyye"yi beyan eder.

Süleyman Fassı'nda (Kelime-i Süleymâniyye), tasarruf ve mülk kavramları merkezîdir. Süleyman (a.s.)'ın "Rabbim! Bana benden sonra hiç kimseye nasîb olmayan bir mülk hibe et" (Sâd 38/35) duası ve kuşların dilini bilmesi (Neml 27/16) gibi ayetler, ilâhî saltanatın yeryüzündeki tecellîsi ve Hakk'ın bir kuluna verdiği tasarrufî saltanatın (mülk-i hâs) anahtar mekanizmasını oluşturur. Süleyman'ın ilmi, ilmullah olarak vasıtasız bir hâkimiyetle zuhur eder.

Davud Fassı'nda (Kelime-i Dâvûdiyye), hilâfet ve vücûdî hikmet vurgulanır. "Biz Davud'a indimizden fazl i'tâ eyledik" (Sebe, 34/10) ve "Ey Dâvûd, muhakkak biz seni yeryüzünde halîfe ettik” (Sâd, 38/26) ayetleri, Davud'un hilâfetinin ve ilâhî meşiyyetin saltanatının büyüklüğünü gösterir. Davud'un hilâfeti, Âdem'in hilâfetinden farklı bir tansîsle ele alınır ve meşiyyetin fiilin "ayn"ının icadına teveccüh ettiği belirtilir.

Yunus Fassı'nda (Kelime-i Yûnussiyye), nefs muhâsebesi ve nefsî hikmet ön plandadır. İnsan neş'etinin Allah Teâlâ'nın kendi sureti üzere halk edildiği ve bu neş'etin kadrini ancak Allah'ı zikreden kimsenin bileceği ifade edilir. Ehl-i nârın dahi naîme içinde olduğu ve şey'-i vâhidin bakanların gözlerinde mütenevvi' olacağı belirtilerek, her şeyin Hakk'ın "ayn"ı olduğu vurgulanır.

Eyyub Fassı'nda (Kelime-i Eyyûbiyye), sabır ve gaybî hikmet işlenir. Eyyub (a.s.)'ın yaşadığı ibtilâlar, ümmet-i Muhammediyye için bir ibret ve hâlen yazılmış bir kitap olarak sunulur. Hayatın sırrının suda sârî olduğu ve Arş'ın su üzerine vâki' olduğu gibi vücudî hakikatlere değinilir. Eyyub'un sabrı, Allah Teâlâ'ya duanın sabra halel getirmeyeceği ve rızanın kazaya olduğu, makziyeye olmadığı prensibiyle açıklanır. Eyyub'un vücudu, belaya uğramasının halleri ve sabır ile tahammülünün hükümleriyle yazılmış bir kitaptır. Bu Fass, sabrın nefsi Allah'ın gayrısına şekvadan habs etmek olduğunu ve bu sırra ancak ümenâ olan ibâdullahdan, üdebâdan gayrı kimsenin mülâzım olamayacağını belirtir. Eyyub'daki sır, bize ibret ve kitâb-ı mastûr-ı hâlî kılınmıştır.