Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Kitapta sâlikin günlük hayatında alması gereken irfânî dersler, mertebeler ve bu mertebelerin sâlikteki işleyişi üzerinden açıklanır. Öncelikle, irfân yolunun müntesiplerine ders mertebesinden 53 şifre ve anahtarları verilir. Bu şifreler, sâlikin hangi mertebede bulunduğunu ve o mertebenin hakikatlerini idrâk etmesini sağlar. Örneğin, Halife-i Şahsiyye olanlar Fenafişşeyh – İbrahimiyet – Ef’âl – Şeriat mertebesinden, Halife-i Rehber olanlar Fenafiresül – Museviyet – Esmâ – Tarikat mertebesinden, Halife-i Vekil olanlar Fenafillâh – İseviyet – Sıfat – Hakikat mertebesinden, Halife-i Mutlak olanlar ise Bekabillâh – Muhammediyyet – Zât – Marifet mertebesinden 19/53 nolu ma’nâ şifresinin zuhur mahalleridir. Bu mertebeler, sâlikin mânevî yolculuğundaki durakları ve her durağın kendine özgü derslerini gösterir.

Sâlikin irfânî dersleri, beş hazret mertebesinin idrâkiyle de yakından ilişkilidir. Özellikle Tevhid-i Sıfat mertebesinin idrâk âyeti olan "Her nefis ölümü tadacaktır" (Âl-i İmran 185) âyeti, sâlikin kendi nefsini tanıması ve fânîliğini idrâk etmesi gerektiğini vurgular. Bu idrâk, İlm’el Yakîn, Ayn’el Yakîn, Hakk’el Yakîn mertebelerinden geçerek 19/53 ma’nâ şifresinin tasdiki olarak düşünülür.

Kitap, sâlikin bâtınındaki kapalı kapıları açması gerektiğini belirtir. Bu kapılar, Ümmül Kitab'a, yani Fâtiha'ya sığınıp, Fâtih ve Fettâh isimleriyle açılmaya çalışılarak aşılır. Bu çaba, sâlikin kendi aslına ulaşmasını ve ilâhî hazinesini almadan bu âlemden gitmemesini sağlar. Bu durum, sâlikin kendi iç dünyasına yönelerek hakikatleri keşfetmesi gerektiğine işaret eder.

Ayrıca, sâlikin İnsân-ı Kâmil mertebesini anlaması ve bu mertebeye ulaşma gayreti de önemli bir irfânî derstir. İnsân-ı Kâmil'in azameti ve mertebesi, Hak Teâlâ'nın azametini bildirmekle eşdeğerdir. İnsân-ı Kâmil, ilâhî varlığı ve kâinatı yansıtan bir ayna olup, hiçbir mertebenin dışında değildir. Sâlik, kendi hakikatine ârif olduğunda, yani İnsân-ı Kâmil olduğunda, Hak'ka mutlak ayna olur ve hangi yönde tecellî ederse o tecellîyi kayıtsız şartsız kabul eder. Bu, sâlikin kendi istidâdını zâyi etmeyip, bir mürşid-i kâmilin elini tutarak onun ahlâkıyla ahlâklanmasıyla mümkündür.

Son olarak, sâlikin nefs mertebelerinde yapılması gerekenleri hakkıyla yapması ve bu mertebelerden kurtulması gerektiği vurgulanır. Bu, dervişlik eğitiminde aklın seviyesini yükseltmek ve beden şehirlerindeki yanlış anlayışları yıkmakla gerçekleşir. Sâlik, bu kesâfet hâlinden kurtulup latîf hâle geçerek zâtına ulaşmayı hedefler. Bu süreçte, "Varlığımızın delillerini, (kâinattaki uçsuz bucaksız) ufuklarda ve kendi nefislerinde onlara göstereceğiz ki, o Kur'ân'ın gerçek olduğu onlara iyice belli olsun" (Fussilet 41/53) âyeti rehberlik eder. Bu âyet, yedi nefs mertebesini enfüsî olarak bitirmiş ve âfâkî hazret mertebelerine adım atmış bir Hakk yolcusunun, bâtın ufuklarına açılması gerektiğini ifade eder. Bu, sâlikin kendi içindeki ve dışındaki âlemleri bir bütün olarak idrâk etmesi ve hakikatlere ulaşması için temel bir derstir.