Tesbih ve Zikir "Tesbih ve Zikir" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitabın asîl dayanağı, tesbih ve zikrin Kur'ân ve Hadîslerdeki gerçek anlamlarıdır. Yazar, bu iki kavramın İslâmî dönemde kazandığı mânâları lügat ve tasavvufî yorumlarla zenginleştirir. Tesbihin "sebh" kökünden geldiğini ve "havada ve suda hareket etmek, geçip gitmek, yüzerek uzaklara gitmek" mânâlarına geldiğini belirtir. Tasavvufî açıdan tesbih, "Allah'ı O'na yakışmayan şeylerden uzak tutmak, Allah'ı yüceltmek" olarak açıklanır. Bu, aynı zamanda Allah'ın zâtının temizlik ve kutsallığını ifade eden "sübhâniyet" veya "subhiyet" kavramıyla da ilişkilendirilir.

Kitapta tesbih, "suya dalıp akıp gitmek ve gözden kaybolmak" mânâsına gelen bir tefekkür yaşamı olarak ele alınır. Bu, sâlikin kendi benlik ve varlığından soyunarak Hakk'ın varlığında fânî olması hâlidir. Tesbihâtın "Melekî" ve "Kûdsî" olduğu, mülkî olmadığı vurgulanır. Mertebesi Beytül-Makdis ve Kûds-ü Şerif olarak ifade edilirken, daha sonra Kâ'be-i Muazzama'ya nakledildiği belirtilir. Tesbih, "tenzîh" ile ilişkilendirilir ve Hakk'ta fânî olma hâlini ifade eder.

Zikir ise "Mülkî-insânî-irfânî ve kesif" olarak tanımlanır ve melekî değildir. Bütün mertebeleri kapsadığı, tenzîh ve teşbîhi birleştirerek Hakk ile bâkî olma, bakâbillâh'ta tevhid etme hâli olduğu açıklanır. Zikrin mertebesi Beytullah, Mescid-el Haram, Kâ'be-i Muazzama olarak ifade edilir ve Ulûhiyyet mertebesinden ef'âl-şehâdet mertebesine kadar olan sahada faaliyet gösterdiği belirtilir. Kitap, zikrin lügat mânâsının "anmak, hatırlamak, anılmak" olduğunu ve Allah'ı çokça anıp azametini düşünmek olduğunu ifade eder. Zikr'in dil ile, kalb ile ve beden ile yapılabileceği belirtilir. Kalb ile zikir, varoluş sırrını müşahede ederek her zerrenin mukaddes âleme bir ayna olduğunu görmek ve bütün şuuruyla Hakk'ta mustağrak olmaktır.

Kitap, tesbih ve zikrin sadece sevap kazanmak için yapılan sayısal faaliyetler olmadığını, aksine derin irfânî idrak ve mânâlara ulaşmayı gerektiren birer ibadet olduğunu vurgular. Sâlikin, yaptığı tesbih ve zikrin hangi mertebeye girdiğini bilerek ve anlayışını buna göre yönlendirerek gerçek zikre ve tesbihe ulaşabileceği ifade edilir. Aksi takdirde, taklidî ve kelâmî bir duygusal hâlden öteye geçilemeyeceği ve kendini ve Rabbi tanıyamayacağı belirtilir. Bu bağlamda, "kendini bilmeden cennet ehli olmak ise gafletten başka bir şey değildir" ifadesiyle irfânî idrakin önemi vurgulanır.