Tevbe 100 ayeti hangi Fass ile bağlanır ve neden?

Tevbe Sûresi'nin 100. âyeti, "Ve o kimseler ki, ihsâna tâbi' oldular; Allah onlardan râzı oldu ve onlar da Allah'dan râzı oldular ve Allah onlar için ebedi oldukları halde, altından nehirler akan cennetler hazırladı; işte bu, büyük bir kurtuluştur" buyurmaktadır¹. Bu âyet, tasavvufta İsmail Fassı'nda işlenen Hikmet-i Aliyye ile doğrudan ilişkilidir. İsmail Fassı, "saîd olmanın sırrı, Rabb-ı hâs (her kulun özel Rabbi), mârifet-i Rabbâniyye, teslim-rıza ekseninde" kavramlarını merkezine alır (İsmail Fassı). Âyetteki "Allah onlardan râzı oldu ve onlar da Allah'tan râzı oldular" ifadesi, sâlikin nefs mertebelerindeki yükselişinin bir neticesi olan Râdıye-Mardiyye hâline işaret eder. Bu hâl, Fecr Sûresi'nin 28. âyetinde de belirtildiği gibi, nefs mertebelerinin en üst basamaklarından biridir ve kulun Hakk ile tam bir rıza ve teslimiyet içinde olmasını ifade eder.

Bu rıza hâline ulaşmanın yolu, sâlikin nefs mertebelerini aşmasından geçer. Özellikle Nefs-i Levvâme mertebesinde zuhur eden tevbe, mücâhede ve riyâzat gibi hâller, bu yükselişin temelini oluşturur. Tevbe, Ra'd Sûresi'nde "günahı çirkinliği sebebiyle terk etmek, yapılan fiilden pişman olmak, bir daha dönmemeye kesin niyet etmek ve mümkün olan yerlerde o fiilin sonuçlarını düzeltmek" olarak tanımlanır³. Bu süreç, sâlikin Rabb-ı hâssını tanıması ve O'na yönelmesiyle (metâb) gerçekleşir³. Dolayısıyla, Tevbe 100. âyeti, İsmail Fassı'nın vurguladığı mârifet-i Rabbâniyye ve rıza hâlinin, tevbe ve nefs terbiyesi yoluyla elde edilen bir vuslat olduğunu gösterir (İsmail Fassı; Vuslat).